Bien temperaturat, ngritet niveli i ndotjes së ajrit në Kosovë

Me rënien e temperaturave, niveli i ndotjes së ajrit ka filluar të rritet në Kosovë.
Rënia e temperaturave ka bërë që shumë qytetarë, e sidomos ata që jetojnë nëpër shtëpi, t’i kthehen djegies së thëngjillit dhe druve si metodë për ngrohje, gjë që ndikon negativisht në cilësinë e ajrit.

Sipas të dhënave të Ambasadës Amerikane në Kosovë, ajri në Kosovë aktualisht është pak mbi vlerat e lejuara të PM 2.5.

Monitorimi i ndotjes së ajrit bëhet përmes disa mjeteve, një prej të cilëve është Indeksi i Cilësisë së Ajrit – AQI, i cili kthen të dhënat e cilësisë së ajrit në numra dhe ngjyra për t’iu ndihmuar njerëzve të kuptojnë se kur duhet të marrin masa për ta mbrojtur shëndetin e tyre.

Aktualisht, Indeksi i Cilësisë së Ajrit në Kosovë është 78, ndërsa maksimalja pritet të shkojë deri në 190.

Vlera 78 e Indeksit së Cilësisë së Ajrit nënkupton se ndotja është “mesatare” dhe e pranueshme.

Kjo vlerë e ndotjes mund të ketë brenga mesatare shëndetësore për një numër shumë të vogël njerëzish.

Për shembull, njerëzit që janë jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj ozonit, mund të përjetojnë vështirësi të kanaleve të frymëmarrjes.

Kriza klimatike, ku po shkon planeti? Samiti i COP27 në Egjipt

Temperaturat ekstreme, zjarret, thatësira dhe përmbytjet po përkeqësohen vit pas viti për shkak të ndryshimeve klimatike.

Në fakt tetë vitet e fundit sipas një raporti të OKB janë përkufizuar të jenë më të nxehtat e regjistruara ndonjëherë –çka tregon se bota është zhytur në një krizë të thellë klimatike.

Konferenca e klimës COP27 në Egjipt është përqendruar në këtë çështje, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres ka bërë thirrje për “veprime konkrete për klimën”.

“Organizata Botërore Meteorologjike e bëri me dije se ndryshimet po ndodhin me shpejtësi katastrofike, shkatërrime në çdo kontinent. Ne duhet t’i përgjigjemi sinjalit të shqetësimeve mbi planetin me veprim ambicioze dhe të besueshme klimatike. COP 27 duhet të jetë vendi dhe koha e duhur kur vendoset,” u shpreh Antonio Guterres.

Takimi në Egjipt filloi të dielën dhe do të zgjasë deri më 18 nëntor, kurse liderët botërorë do të qëndrojnë më 7 dhe 8 nëntor.

Më shumë se 120 krerë shtetesh dhe qeveritarë po marrin pjesë në samitin e klimës. Në fjalimet e tyre ata do të përcaktojnë se çfarë kërkojnë në këtë samit.

Samiti filloi me një fjalim të presidentit të COP26, Alok Sharma, duke shënuar edhe dorëzimin zyrtar Egjiptit.

Presidenti egjiptian Abdel Fattah al-Sisi dhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres mirëpritën disa liderë, duke përfshirë presidentin e Emirateve të Bashkuara Arabe Sheikh Mohamed bin Zayed Al-Nahyan, presidentin francez Emmanuel Macron, presidentin algjerian Abdelmajid Tebboune, presidentin bullgar Rumen Radev dhe kryeministrin britanik Rishi Sunak.

Për vendet e zhvilluara, reduktimi i gazeve serrë dhe një lëvizje më e shpejtë drejt energjisë së rinovueshme janë dy nga objektivat kryesore. Vendet në zhvillim – të cilat janë në ballë të ndryshimeve klimatike – duan që këto qëllime të financohen.

COP27, liderët e BE-së zotohen të vijojnë me shkurtimet karbonit

Në konferencë, kancelari gjerman Olaf Scholz është shprehur ditën e sotme se lufta e Rusisë në Ukrainë ka treguar se kalimi në energjinë e rinovueshme është “një imperativ i politikës së sigurisë”, si dhe një politikë klimatike, mjedisore dhe ekonomike largpamëse.

“Ne do të ndalojmë përdorimin e lëndëve djegëse fosile, pa nëse apo por! Nuk duhet të ketë një rilindje globale të lëndëve djegëse fosile,” tha ai, megjithëse Gjermania u ka kërkuar firmave të energjisë të shtyjnë mbylljen e termocentraleve të qymyrit pasi lufta në Ukrainë ndërpreu furnizimet me energji.

“Veprat e vendosura duhet të ndjekin premtimet tona të vendosura për mbrojtjen e klimës,” shtoi ai.

Ndërkohë, kryeministrja e re e krahut të djathtë të Italisë, Giorgia Meloni tha se Italia mbetet “fortësisht e përkushtuar” për të ndjekur rrugën drejt dekarbonizimit në përputhje me Marrëveshjen e Parisit.

“Ne synojmë të ndjekim një tranzicion të drejtë për të mbështetur komunitetet e prekura dhe për të mos lënë askënd prapa,” tha ajo.

Solidaritet me vendet më të varfra

Svenja Schulze, ministre për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim, tha: “Në këtë konferencë klimatike, Gjermania do të jetë një ndërtues i rëndësishëm urash midis vendeve të industrializuara dhe atyre në zhvillim. Për ta bërë këtë ne duhet të pranojmë se tashmë ka dëme të konsiderueshme klimatike, veçanërisht në vendet më të varfra. Këto vende me të drejtë kërkojnë solidaritet.”

https://m.youtube.com/watch?v=BnsBzdMZ96g&feature=youtu.be

Edhe një dimër me ajër të ndotur

Teksa stina e dimrit afrohet, qytetarët e Prishtinës edhe këtë vit do të ballafaqohen me ndotje të lartë të ajrit. Kryeqyteti kosovar shpesh gjatë viteve të kaluara është renditur në listën e vendeve me ajrin më të ndotur në botë.

Ndotësi më i madh është Korporata Energjetike e Kosovës që furnizon gjithë shtetin me energji elektrike, e cila prodhohet nga thëngjilli dhe gjendet pak kilometra larg Prishtinës.

Gjendja edhe më shumë keqësohet në situatën kur kriza energjetike është kthyer në një ndër problemet më të mëdha. Me çmimet e larta, qytetarët detyrohen që ngrohjen ta sigurojnë duke djegur thëngjill, dru e lëndë të tjera, të cilat kontribuojnë në uljen e cilësisë së ajrit.

Emin Islami, 58-vjeçar i cili jeton në Prishtinë, thotë se gjatë stinës së dimrit është i obliguar të zhvendoset në fshat, në të kundërtën ai thotë se përfundon në spital si pasojë edhe e një sëmundjeje kronike nga e cila vuan.

“Ajri është shumë i papastër në Prishtinë, sidomos në stinën e dimrit. E kemi Obiliqin afër, veturat, thëngjilli. Unë jam vetë i sëmurë kronik. Unë, personalisht, dimrit shkoj në fshatin Dyz, prej nga e kam prejardhjen. Vetëm kur jam i detyruar për shkak të punës, përndryshe largohem shkaku i ajrit, sepse është i papërballueshëm dhe përfundoj në spital”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Islami bën thirrje tek institucionet të gjejnë zgjidhje që kjo situatë të mos përsëritet secilin vit.

Besfort Kosova, nga iniciativa rajonale Balkan Green Foundation thotë se cilësia e ajrit është shumë e ulët për shkak të shumë faktorëve, si ngrohja me lëndë të ngurta.

Ai sqaron se si grimcat mikroskopike të liruara nga djegia e lëndëve që përdoren për ngrohje në Kosovë ndikojnë në shëndetin e qytetarëve.

“Këto (lëndë), që digjen nëpër stufa, të cilat i kanë qytetarët për ngrohje, lirojnë ndotës në atmosferë, sidomos PM 2.5, PM 10. Këta janë partikuj të imët, të cilët futen në sistemin e brendshëm të organizmit të njeriut dhe shkaktojnë probleme të ndryshme dhe nga të cilat është jashtëzakonisht e vështirë të mbrohet”, thotë Kosova.

Pulmologu Flamur Marku duke folur për komplikimet shëndetësore të shkaktuara nga ajri i ndotur, jep edhe këshilla për masat individuale që mund të merren në mënyrë që të zvogëlohet dëmi i shkaktuar nga ndotja.

“Ato grimca, ndotja që lirohet, krijojnë pengesa të mëdha sidomos në rrugët e frymëmarrjes, ku shfaqet keqësim i sëmundjeve ekzistuese si bronkiti, sëmundjeve kronike obstruktive, sëmundjeve të mushkërive apo edhe astmës bronkiale”, thotë Marku.

Ai shton se në raste të shpeshta ndodh që këta pacientë të kenë nevojë edhe për hospitalizim për marrjen e oksigjenit shtesë.

“Këtu duhet të shtohet se jo vetëm rastet ekzistuese keqësohen, por kemi shtim edhe të rasteve të reja, edhe pacientë në moshë të re shfaqin probleme sidomos respiratore”, thotë ai

Numri më i madh i pacientëve me komplikime të shkaktuara nga ajri i ndotur është në periudhën nga fillimi i muajit nëntor deri në muajin mars, kohë kur lëndët djegëse përdoren më së shumti për ngrohje.

“Këshilla jonë për këta pacientë është që ata duhet ta shmangin pikun e ndotjes, siç janë orët e mëngjesit dhe orët e mbrëmjes. Por, nëse e kanë patjetër lëvizjen në ato kohë, atëherë duhet të vendosin maska apo edhe ta përdorin shallin për mbrojtje”, thotë Marku.

Deri në vitin 2018, Korporata Energjetike e Kosovës u ka dhënë thëngjill si dhuratë punëtorëve të saj. Më 2018, Ministria e Zhvillimit Ekonomik ka marrë vendim për ndalimin e dhënies së thëngjillit si dhuratë për punëtorët e KEK-ut.

Së fundmi, ministrja e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, ka theksuar se e ka shfuqizuar këtë vendim, në mënyrë që punëtorët të ndihmohen për tejkalimin e krizës.

Ndër ndotësit më të mëdhenj të ajrit në Kosovë janë edhe automjetet, sidomos ato më të vjetruara. Ndërsa edhe pse jo në raste të shpeshta, ka nisur përdorimi i makinave elektrike.

Fidan Hallaqi që udhëheq një biznes me shërbime taksie në Prishtinë, operon me 20 vetura 100% elektrike. Edhe pse si kontribuues në ruajtjen e cilësisë së ajrit, ai thotë se nuk lirohet nga asnjë taksë nga shteti.

“Përkundër iniciativave që kemi ndërmarrë qoftë me Ministrinë e Infrastrukturës, qoftë në nivel komunal, nuk ka pasur ndonjë mbështetje. Si kompani, i kemi mbuluar të gjitha shpenzimet vetë deri në ndryshimin apo rritjen e kapacitetit të trafove për shkak të nevojës së stacioneve të mbushjes me kapacitet më të lartë”, thotë Hallaqi për Radion Evropa e Lirë.

Sipas Besfort Kosovës, një masë shumë e rëndësishme është ngritja e vetëdijes për rrezikun që shkakton cilësia e ulët e ajrit dhe format se si qytetarët mund të kontribuojnë në përmirësimin e kësaj cilësie.

“Një ndër format më të mira do të ishte, aty ku është e mundur, të shfrytëzohen pajisje efiçiente siç janë pompat termike apo klimat, të cilat kanë kosto operative më të ulët, përveç asaj në investimin për instalimin e tyre”.

https://kosovo.energy/rel-edhe-nje-dimer-me-ajer-te-ndotur/

28 komuna drejt finalizimit të planeve komunale të menaxhimit të mbeturinave

Gjatë tre diteve të fundit, në kuadër të procesit të rishikimit të planeve komunale të menaxhimit të mbeturinave, u zhvillua punëtoria për caktimin e masave/aktiviteteve për objektivat e këtyre Planeve.

Komunat paraqitën sfidat me të cilat përballen çdo ditë dhe dhanë kontribut e ide të reja për adresim dhe zgjidhje gjatë 5 viteve të ardhshme.

Të gjitha objektivat dhe masat e planifikuara do të jenë të fokusuara në minimizim të prodhimit të mbeturinave, praktika 3R, ofrim të shërbimeve cilësore dhe të qëndrueshme.

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0FgzFQbumcqwQyC9Mghyzgx1A6oL3BfpWf6p8uKRErqxRbi5SBE8ff7p2ZLeEnTK6l&id=100068488488153

Anketa e Mbeturinave të Trajtuara (AMT) 2021

Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) publikon rezultatet e Anketës së Mbeturinave të Trajtuara (AMT) për vitin 2021.

AMT ka për qëllim grumbullimin e të dhënave statistikore nga bizneset, që merren me trajtimin e mbeturinave (deponitë sanitare rajonale, objektet e trajtimit të mbetjeve medicinale-spitalore), sigurimin e të dhënave të qëndrueshme statistikore dhe krijimin e serisë kohore për mbeturinat e trajtuara.

Rezultatet e prezantuara në këtë publikim ofrojnë një burim të rëndësishëm statistikor për gjendjen e tanishme të këtij sektori.

Rezultatet nga AMT 2021, tregojnë se: sasia e mbeturinave të ricikluara ishte 21 307 ton/vit; sasia e mbeturinave të sterilizuara (mbeturina spitalore) ishte 960 ton/vit; dhe sasia gjithsej e mbeturinave të trajtuara dhe të deponuara për vitin 2021 ishte 506 044 ton/vit.

Sasia e mbeturinave të trajtuara, sipas llojit të mbeturinave dhe llojit të trajtimit, e shprehur në përqindje për vitin 2021 ishte si vijon: metalet (14%); mbeturinat nga plastika (31%); mbeturinat spitalore (4%); mbeturinat e letrës dhe kartonit (51%).

Kurse, sasia e mbeturinave të deponuara në deponitë sanitare rajonale në vitin 2021 ishte 483 777 ton/vit. Krahasuar me të dhënat e vitit 2020, ka një rritje prej 8.6%. Ndërsa, krahasuar sipas rajoneve, sasia më madhe e mbeturinave të deponuara ka qenë në deponin sanitare në rajonin e Prishtinës (Mirash), 167 371 t, ose 35 %..

Për më shumë informata lidhur me Anketën e Mbeturinave te Trajtuara (AMT) 2021, vizitoni këtu.

Vazdon hudhja e mbeturinave në rajonin e Rugovës

Kjo është gjendja e rrugës për Rugovë të Pejës. Pavarësisht organizimit të shumë aksioneve të pastrimit gjendja nuk po përmirësohet. Njerëz dhe biznese të papërgjegjshme vazhdojnë ndotjen e kësaj ane, fatkeqësisht edhe veprimi i institucioneve përgjegjëse për parandalimin e ndotësve vazhdon të jetë shumë i mangët.

Megjithatë, ne nuk mund të qëndrojmë indiferent dhe përsëri thërrasim vullnetarët tanë, banorët e zonës, bizneset, kompaninë e menaxhimit të mbeturinave “Ambienti” në Komunën e Pejës, Drejtorinë për Menaxhimin e Parkut Nacional “Bjeshkët e Nemuna” dhe të gjithë aktivistët mjedisorë që të Shtunën me 29.10.2022 duke filluar në ora 11:00 të mobilizohemi dhe Ta Pastrojmë Rugovën.

Kosovë: Era dhe dielli prodhuan 470% më shumë rrymë në muajin korrik, krahasuar me periudhën e njejtë të vitit paraprak.

Agjencia e Statistikave të Kosovës ka publikuar bilancin e energjisë në Kosovë për muajin korrik 2022. Të dhënat tregojnë për rritje marramendëse të prodhimit të energjisë nga era dhe dielli, krahasuar me periudhën e njejtë të vitit paraprak.
Në të dhënat e publikuara theksohet se termocentralet prodhuan pak më pak rrymë (1.71% më pak) në korrik 2022, ndërsa prodhimi nga burimet e erës dhe ato solare u rritë dukshëm. Nga 4,029 MWh orë sa kishin prodhuar në korrikun e vitit të kaluar, bruto prodhimi nga këto dy burime në muajin korrik 2022 ishte 22,980 MWh, apo 470,41% më shumë, raporton Kosovo.Energy.

Në rritjen e prodhimit të energjisë nga burimet dhe solare në masë të madhe kanë ndikuar projektet e erës të ndërmarrjes SOWI Kosovo në Shalë të Bajgorës, me kapacitet të përgjithshëm të instaluar prej 105 megavatësh, vlerëson Kosovo.Energy.

Në anën tjetër, prodhimi bruto nga hidrocentralet ishe 5.71 GWh, apo 46,75% më pak se në periudhën e njejtë të vitit të kaluar.

Pjesëmarrja e energjisë elektrike alternative në kuadër të konsumit të përgjithshem ishte 7.84%, theksojnë të dhënat e ASK-së.

Rriten edhe vlerat e importit dhe eksportit
Rritje kanë shënuar edhe vlerat e importit dhe eksportit. Sipas të dhënave të ASK-së, importet në muajin korrik 2022 u rritën për 25% ndërsa eksportet për 39.17%, krahasuar me periudhën e njejtë të vitit të kaluar.

Importi i energjisë elektrike në korrik 2022 ishte 343.72 GWh, kurse eksporti i energjisë elektrike në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar ishte 364.98 GWh, raporton Kosovo.Energy.

Në periudhën e njejtë të vitit të kaluar Kosova kishte importuar 274 gigavat orë energji elektrike, ndërsa kishte eksportuar 262 gigavat orë energji elektrike.

Konsumi në korrik 2022 ishte 5,61% më i ulët, 55% e energjisë është konsumuar nga amvisëritë
Gjatë muajit korrik të vitit 2022 energjia elektrike bruto në dispozicion ishte 476.06 GWh kurse konsumi i energjisë elektrike ishte 365.85 GWh, apo -5.61 % më i vogël me muajin e njejtë të vitit paraprak.

Më së shumti energji elektrike është konsumuar nga amvisëritë, apo rreth 55%, për të vazhduar me konsumatorët komercial, të cilët kanë konsumuar 26% dhe ata industrial, të cilët kanë konsumuar rreth 5% të energjisë së disponueshme në Kosovë në muajin korrik 2022, raporton Kosovo.Energy.com

Prodhimi i thëngjillit ishte rreth 6.38 mijë ton, ose 15.95% më pak sesa në muajin e njëjtë të vitit paraprak.

Vegëza:

https://kosovo.energy/kosove-era-dhe-dielli-prodhuan-470-me-shume-rryme-ne-muajin-korrik-krahasuar-me-periudhen-te-vitit-paraprak/

Aktivizim qytetar: banorët lokal protestojnë kundër ndërtimit të fabrikës së çimentos

Sot të shtunën në orën 12:00h qytetarët e komunës së Klinës kanë organizuar protestë gjithëpopullore kundër ndërtimit të planifikuar të fabrikës së çimentos. Gjatë kësaj proteste ka pasur edhe ndeshje ndërmjet zyrtarëve policor të Kosovës dhe demonstruesve të cilët me pjesëmarjen e tyre nuk kanë lejuar që tu mundësohet akterëve të biznesit që të fillojnë me ndërtimin e fabrikës.

Mëposhtë është letra drejtuar Ambasadorit Gjerman ku qytetarët lokalë i drejtohen pë çështjen në fjalë:

Të nderuar përfaqsonjes të shtetit Gjerman
I nderuar shkëlqesia juaj z. Ambasador

Duke respektuar kontributin që shteti mik Gjerman ka bërë për ndërtimin e shtetit tonë këto 22 vite, ne banorët e komunës së Klinës të mbledhur si gjithkund në vendin tuaj për kauzat e ruajtjes së natyrës dhe ambientit ku jetojnë, po shprehim një brengë për “përfshirjen” e shtetit tuaj në një temë që kohëve të fundit është shndërruar në brengë për banoret e qyteti të Klinës dhe rrafshit të Dukagjinit. Iniciativat për një zhvillim jo-të qëndrueshëm të kompanive të cilat për qëllime përfitimi shkaktojnë dëme në mjedise ku jetojnë njerëzit (këto demë kontaminojn ujin, tokën dhe ajrin) janë veprime për interesa të ngushta biznesore, në Ballkanin perëndimor është shenëdrruar në dukuri. Kjo e keqe ka ndodh edhe në komunën tonë ku kompania e sapo formuar “Wallingford Internacional-Kosovo L.L.C tenton të ndërtoj një fabrikë te çimentos në komunën tonë. Qytetaria aktive duke vlerësuar me seriozitetin më të madh zhvillimin e kësaj industrie në një vend me afërsi ekstreme me qytetin dhe fshatrat përreth ka reaguar ashpër duke shfrytëzuar komponentë ligjore dhe shkencore për të refuzuar këtë projekt ogurzi. Dokumente që zotëron sot operatori ekonomik janë të dyshimta duke shkelur procedurat gjatë pajisjes më dokumentacion për të cilin parashohin ligjet në fuqi (dëgjimi publik, peticioni i banorve 5000 vete, vlerësimi në mjedis, mos respektimi i vendimit të asamblesë komunale e cila ka anuluar çdo vendim për ndërtimin e fabrikave te çimentos në komunën tone).
Lakimi i emrit të një kompanie prestigjioze gjermane siç është “ThysenKrupp” për qëllime mbulimi te të këqijave që kanë ndodhur për këto 2 vite na ka shqetësuar pa masë. Interesimi ynë që të marrim informatë nga kjo kompani ka rezultuar se kjo kompani nuk është investitor po sikur çdo konsumator në botë mund të blejë pajisje që i duhet për nevoja të fabrikave.
Mbrëmë 13/05/2022 një ditë para protestës gjithë popullore të thirrur për të kundërshtuar ndërtimin e kësaj fabrike portali Indeksonline ka sulmuar ashpër grupin organizues të protestës dhe ka bërë një shpifje të ulët duke përdorur emrin e kompanisë në fjalë se gjoja investitori gjerman me një vlerë 200 milion euro do të investoj në këtë fabrikë, kjo është një gënjeshtër e pastër për të cilen ne grupi po përgatitemi për një padi në gjykatën e Kosovës.
I nderuar ambasador duke ju lutur për një sqarim zyrtar të shtetit Gjerman lidhur me këtë të pavërtetë të na mundësoni prononcimin publik rreth kësaj dezinformate.
Me respekt grupi “Për refuzimin e fabrikës së çimentos në Klinë “
Klinë, 14/05/2022

Milionat e taksës ekologjike për vetura nuk shkojnë për ambientin

Kryeqyteti i Kosovës disa herë ka qenë në top pesë kryeqytetet me ajrin më të ndotur në botë.

Krahas problemeve të theksuara me menaxhim të mbeturinave, ndotje të lumenjve, hapësirave të gjelbra e pyjeve, Kosova vazhdon të ketë problem edhe ndotjen e ajrit.

Të dhënat zyrtare tregojnë se Prishtina dhe Obiliqi janë dy vendbanimet që zakonisht e kanë ajrin më të ndotur në Kosovë.

Për herë të parë në vendin tonë monitorimi i cilësisë së ajrit ka filluar në vitin 2009, me vendosjen e një sistemi të monitorimit automatik në Prishtinë, ndërsa aktualisht rrjeti nacional i matjes së cilësisë së ajrit ka 12 stacione fikse dhe një mobil.

Shkaktarët e ndotjes së ajrit janë të shumtë, por ajri i ndotur përkthyer në elemente shkencore përmban materiet grimcore si PM10, PM2.5, oksidet e azotit (NOx), dyoksidi i sulfurit (SO2), monoksidi i karbonit (CO), arseni (As), plumbi (Pb) si dhe zhiva(Hg).

Shkaktari më i madh i krijimit të dioksidit të sulfurit në ajër në Kosovë konsiderohet të jetë sektori i industrisë; të oksideve të azotit janë industria dhe transporti; të materieve grimcore si PM10 dhe PM2.5 janë djegiet e vogla.

Ndotës të madh të ajrit janë edhe veturat. Sidomos veturat e vjetra.

Në Kosovë për shembull, në vitin 2018 kishte 24 mijë e 202 vetura të tipit ‘Golf 2’, që për herë të parë ka dal në qarkullim në vitin e largët, 1984.

Kjo shifër përbënte 10% të veturave totale të regjistruara në Kosovë.

Kjo shifër në vitin 2019 ishte përgjysmuar, duke rënë në 12 mijë e 952 vetura të tilla.

“Taksa ekologjike duhet të përkthehet në investime në mjedis”

Që nga viti 2012, në Kosovë ka hyrë në fuqi Ligji për taksën rrugore dhe ekologjike të automjeteve.

Secili automjet që regjistrohet në Kosovë, detyrohet të paguajë një taksë ekologjike, që sipas Ligjit, automjetet nën 3.5 ton duhet të paguajnë 10 euro, ndërsa ato mbi 3.5 ton paguajnë 30 euro.

Nga taksa janë të liruar traktorët dhe mjetet e lehta bujqësore.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, në Kosovë gjatë vitit 2021 janë regjistruar 21 mijë e 748 mjete transportuese mbi 3.5 ton dhe duke llogaritur taksën 30 euro për këtë lloj të automjeteve, i bie që shteti i Kosovës ka inkasuar çdo vit mesatarisht 652 mijë e 440 euro nga taksa ekologjike për automjetet mbi 3.5 ton.

Ndërsa, po ashtu sipas ASK-së, gjatë vitit 2021 në Kosovë janë regjistruar 42 mijë e 730 automjete nën 3.5 ton, duke llogaritur taksën prej 10 euro, shteti ka inkasuar çdo vit mesatarisht 427 mijë e 300 euro nga kjo kategori.

Që në total për automjetet nën dhe mbi 3.5 ton, Kosova nga taksa ekologjike gjatë vitit 2021 ka inkasuar 1 milion e 79 mijë euro.

Ambientalistja Nora Simitçiu thotë se qytetarët e Kosovës vazhdojnë që të paguajnë taksën ekologjike çdo vit, sipas Ligjit, por që shuma e cila akumulohet nga kjo taksë, ende nuk dihet se ku dedikohet specifikisht.

Ajo thotë se një gjë tjetër paradoksale në kjo taksë, është se Ligji i obligon edhe pronarët e makinave hibride që të paguajnë taksë ekologjike.

“Në vend se pronarët e automjeteve që nuk bëjnë emetim apo bëjnë emetim të ulët të gazrave ndotës të mbështeten nga politikat shtetërore, ata përkundrazi detyrohen të paguajnë një taksë të tillë njëjtë si një makinë e cila shkakton ndotje të lartë, gjë që është mjaft dekurajuese. Pra përveç që duhet të specifikohet se ku dhe si dedikohet ky buxhet i akumuluar në të njëjtën kohë ky ligj duhet edhe të rishikohet”.

Kjo taksë, Simitçiu thotë se duhet të fillojë të investohet në projekte mjedisore siç janë riciklimi i mbetjeve; krijimi i impianteve për ujërat e zeza; krijimin e hapësirave të gjelbra dhe rikuperimin e biodiversitetit.

“Jo vetëm çështja e katalizatorëve por komplet procesi i riciklimit të mbetjeve të ndryshme duhet të fillojë të merr prioritet nga Qeveria e Kosovës”.

Shteti ynë duhet të marrë për bazë praktikat e vendeve tjera të cilat tashmë e kanë zgjidhur këtë problem duke krijuar së pari legjislacion të nevojshëm i cili ndalon shitjen e katalizatorëve për skrap dhe ndalon përpunimin e tyre nga persona joadekuat”, thekson ajo.
FOTO – KALLXO.com – Veturë duke liruar gazra në Prishtinë

Pse veturat janë të dëmshme për ambientin?

Veturat konsiderohen ndotësit më të mëdhenj të ajrit në një vend urban. Tymi që lëshohet nga veturat e që më pas përfundon në ajër, përmban materie grimcore të rrezikshme për shëndetin.

Por përveç tymit, veturat janë të dëmshme për ambientin dhe shëndetin e njeriut edhe në një tjetër aspekt. Përmes katalizatorëve apo siç njihet ndryshe konvertuesi katalitik.

Katalizatori në veturë shërben për të pastruar gazrat e shkarkimit dhe rrjedhimisht për të reduktuar emetimet e dëmshme në mjedis. Zakonisht një katalizator ka afat të përdorimit në një veturë rreth 4 deri në 5 vjet.

Katalizatori, në vetvete përmban disa metale të çmueshme dhe kjo shtyn njerëzit që të bëjnë grumbullimin e tyre, për të marrë metalet e çmueshme. Pjesën tjetër të katalizatorit e hedhin në mënyrë të pakontrolluar.

Katalizatorët kanë përmbajtje kimike të përafërt me atë azbestit, e për këtë arsye konsiderohen si një rrezik i madh për njerëzit, kafshët dhe mjedisin në përgjithësi.

Nora Simitçiu me profesion është ekologe. Gjithashtu është aktiviste e ambientit në organizatën jo-qeveritare ‘Ec ma Ndryshe’.

Ajo thotë se katalizatorët së fundmi janë klasifikuar në grupin e mbetjeve shumë të rrezikshme, meqenëse përmbajnë fibra qeramike refraktorë, të cilat konsiderohen kancerogjene për njeriun.

“Për shkak të këtij niveli të lartë të rrezikshmërisë shumica e shteteve të zhvilluara në botë e kanë të rregulluar me ligj specifikisht çështjen e katalizatorëve. Si ekologe mendoj që për Kosovën është e rëndësishme që të rregullohet kjo çështje sa më parë meqenëse zbrazëtitë e tilla ligjore u japin hapësirë metalshitësve apo kompanive jo kompetente që këta katalizatorë t’i përpunojnë duke rrezikuar shëndetin dhe ambientin”.

Shteti i Kosovës specifikisht Ligj për katalizatorët nuk ka, por që në kuadër të Ligjit për Mbeturina, trajtohen automjetet mbeturinë dhe komponentët e tyre.

Në nenin 38 të këtij Ligji, janë të kategorizuara edhe mbeturinat e veçanta, që sipas Ligjit, nuk paraqesin rrezik për mjedisin dhe shëndetin e njeriut. Në këtë kategorizim janë të përfshira edhe automjetet e hedhura dhe mbeturinat e tyre.

Ndërsa neni 48 i këtij Ligji flet për menaxhimin e automjeteve mbeturinë.

Ky nen thotë se personat që menaxhojnë automjetet mbeturinë duhet të jenë të licencuar.

“Grumbullimi, demontimi dhe trajtimi i automjeteve mbeturinë bëhet në qendra për grumbullimin dhe trajtimin e këtyre mbeturinave. Personat të cilët menaxhojnë automjetet mbeturinë mbajnë evidencën dhe shënimet për sasinë e grumbulluar dhe trajtuar të mbeturinave, si dhe ndarjen e materialeve dhe komponentëve të rrezikshme për mjedisin dhe shëndetin e njeriut”, thuhet në pikat 2 dhe 3 të Ligjit për Mbeturina.

Gjoba, sipas Ligjit për mbeturina, për kompanitë që menaxhojnë për automjetet mbeturinë pa e marrë licencën, shkon nga 5 mijë deri në 50 mijë euro.

Ministria e Mjedisit nuk ka të dhëna të sakta për kompanitë e licencuara

Ministria e Mjedisit nuk ka treguar saktë se sa kompani në Kosovë janë të licencuara për trajtimin e automjeteve mbeturinë, përfshirë këtu edhe të katalizatorëve. Në një përgjigje me shkrim për KALLXO.com, ata thonë që janë disa të tilla, pa treguar numrin e saktë.

“Në Kosovë janë të pajisura disa kompani private që merren me mbledhje, grumbullim dhe trajtim fizik të mbeturinave metalike, përfshirë këtu automjete mbeturinë dhe komponentët e tyre”.

Por, Ministria e Mjedisit nuk e dinë saktë se çka ndodhë me katalizatorët, pasi që hiqen nga veturat. Një përgjigje e shkurtë me shkrim e Ministrisë, thotë se kryesisht mbeturinat e makinave, eksportohen jashtë vendit.

“Këto mbeturina kryesisht eksportohen jashtë vendit. Ministria ka hartuar legjislacionin primar dhe sekondar për mbeturina, që është Udhëzimi Administrativ për automjetet mbeturinë dhe komponentët e tyre”, thuhet në përgjigjen e Ministrisë.

Në anën tjetër, Dogana e Kosovës nuk ka ofruar të dhëna se sa katalizatorë janë eksportuar gjatë tre viteve të fundit nga Kosova. Ata kanë ofruar të dhënat vetëm për importin.

Këto të dhëna tregojnë se Kosova në vitin 2019 ka importuar 72 kilogram katalizatorë; në vitin 2020, 40 kilogram si dhe në vitin 2021 kjo shifër është rritur në 123 kilogram katalizatorë.

Pasi që Ministria nuk ka të dhëna të sakta se çka ndodhë me katalizatorët, kur të hiqen nga veturat, Nora Simitçiu nga organizata jo-qeveritare ‘Ec ma Ndryshe’, thotë se shteti i Kosovës duhet që ta trajtojë këtë çështje me prioritet të lartë.

Ajo bën të ditur faktin se katalizatorët në vete përmbajnë metale të çmueshme siç janë rodiumi, platiniumi dhe paladiumi, të cilat Simitçiu thotë se mund të jenë shumë fitimprurëse dhe se ideja e përfitimit nga ky proces i riciklimit, mund të shtyjnë shumë individë që pa u penguar të përpunojnë katalizatorët, që si rrjedhojë të shkaktojnë kontaminim mjedisor.

“Tashmë vendet e zhvilluara e kanë ndaluar rishitjen e katalizatorëve te tregtarët e skrapit dhe kjo mund të bëhet vetëm tek kompanitë të cilat janë licencuar nga organet kompetente për të kryer shërbimin e riciklimit të katalizatorëve. Republika e Kosovës mund të marrë për bazë praktikat e zhvilluara nga këto shtete në trajtimin e këtyre mbetjeve dhe në bashkëpunim me ekspertët mjedisor të krijojë zgjidhje adekuate”, thekson ekologia Simitçiu.

Agjensia për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës (AMMK), në Raportin për menaxhimin e mbeturinave komunale për vitin 2020, thotë se komunat në Kosovë nuk kanë qenë në gjendje që të ofrojnë të dhëna cilësore lidhur me aktivitetin e riciklimit të mbeturinave.

“Gjatë përpunimit të të dhënave të raporteve kemi parë se nuk mundemi me ofru ndonjë shifër të përafërt të sasisë së mbeturinave që riciklohen nëpër komuna”, thuhet në Raport. Raportimet e KALLXO.com lidhur me përdorimin e qeseve të plastikës.

Projekti “Përdorimi i mediave për të rritur vetëdijen lidhur me shkaktarët kryesorë të ndotjes së ajrit në Kosovë” është pjesë e “Dig Data Challenge” e mbështetur nga Millennium Foundation Kosovo (MFK) dhe Millennium Challenge Corporation (MCC), si pjesë e Dig Data Challenge për të dhënat mbi cilësinë e ajrit. Projekti implementohet nga Internews Kosova.

Të jetosh në epokën dixhitale ‘i mbështjellur’ me letër

Nga viti 2010 deri në vitin 2060, konsumi global i letrës pritet të dyfishohet. E njëjta gjë do të jetë edhe sasia e mbeturinave të letrës. Një rritje e prodhimit të letrës do të rritë gjithashtu shpyllëzimin e pyjeve në mbarë botën që veçse janë në një gjendje kritike.

Shumë biznese po përpiqen të arrijnë qëllimin e një zyrë pa letra. Megjithatë, kjo më shumë për shkak të rrëmujës që krijon dokumentacioni në letër, sesa për të zvogëluar ndikimin e tyre në mjedis. Duke përdorur më pak letër, ne ndihmojmë në shpëtimin e drunjve nga prerja. Por sa letra prodhohen nga një pemë?

Prodhimi i letrës vjen nga një përzierje e llojeve të ndryshme të pemëve. Ndërsa shumica e letrës prodhohet nga pisha, pemët e tjera përdoren për të krijuar pulpë, e cila më pas shndërrohet në fletë letre. Një konsideratë tjetër është fakti se pemët gjithmonë e ndryshojnë madhësinë dhe formën. Disa pemë janë më të larta me trungje të holla, ndërsa të tjerat janë më të shkurtra dhe më të gjera. Natyrisht, pemët gjithmonë dallojnë në varësi të moshës, mjedisit dhe llojit të pemës së tyre.

Në 40 vitet e fundit, përdorimi i letrës është rritur 400%. Kjo do të thotë se mbi 2 milion drunj priten çdo ditë për konsum global të letrës, që do të thotë se 4 miliard pemë priten çdo vit për t’i plotësuar nevojave tona për letër.

Sot ekzistojnë kompani që përdorin nënshkrimet dixhitale, duke evituar printimin e kontratave dhe dokumenteve të rëndësishme. Po ashtu, në rritje janë edhe pagesat e faturave të rrymës, ujit, gazit dhe shërbimeve të tjera online.

Së fundmi edhe rrjeti i supermarketeve me pakicë Coop nuk do të printojë më automatikisht faturat për klientët në marketet e tij. Sipas tyre klientët tani e tutje mund të marrin një faturë letre në arkë vetëm nëse e kërkojnë atë në mënyrë eksplicite. Duke hequr dorë nga printimi automatik, Coop thotë se do të kursejë më shumë se 400 tonelata letër në vit. Përveç për supermarketet, mënyra e re e administrimit të faturave do të vlejë edhe për departamentet e ushqimit të dyqaneve të Coop City, degët Karma dhe Sapori dhe Coop To Go. Ndërkaq, ka më shumë se dy vjet që faturat e printuara automatikisht nuk janë të disponueshme në arkat vetëkontrolluese (pa personel) të Coop. Atje, klientët zgjedhin nëse duan një faturë të printuar apo jo. Nëse përdoret Superkarta, atëherë ajo aktivizohet si faturë dixhitale që liston blerjet.

Por sa janë të gatshëm supermarketet në Kosovë që të mos ofrojnë fatura të printuara për të kursyer letër?

Motilokal.com i dërgoi pyetje rrjetit të marketeve Meridian Express për të parë interesimin për dixhitalizimin e faturave.

“Ne si kompani vazhdimisht jemi duke u munduar që të krijojmë mënyra më të mira për të kontribuuar në komunitet. Momentalisht, mënyra se si janë të konfiguruara arkat fiskale, idenë tuaj është bën të pamundur. Në fakt, në rast të mos printimit të faturës/kuponit fiskal ne gjobitemi nga inspektorati edhe pse shitja fiskalizohet dhe nuk ka shmangie nga tatimi. Kështu që po shpresoj që në të ardhmen do të kemi ndryshim të llojit të arkave fiskale dhe do të kemi mundësi që konsumatorit t’ia përcjellim edhe faturën elektronike”, u shpreh Agon Gashi, njëri prej zyrtarëve të Meridian Express.

Lidhur me këtë, motilokal.com vazhdoi interesimin duke dërguar pyetje edhe në Ministrinë e Financave dhe Administratën Tatimore të Kosovës, por fatkeqësisht nuk mori përgjigje.

Ndikimi i letrës në mjedis

Ekologia nga Prishtina, Albulena Kokollari për motilokal.com u shpreh se: “Ndikimi mjedisor i prodhimit të letrës është i rëndësishëm për t’u theksuar pasi sjellë shumë efekte negative. Duke filluar nga ajo se industritë e përpunimit të letrës, që janë kontribuues të mëdhenj në problemin e shpyllëzimit dhe gjithashtu fajtor për rrezikimin e disa specieve që jetojnë në pyje.”

Ajo theksoi se rëndësia e drunjve është e pamatshme. Sipas saj shpyllëzimi është shkaktar edhe për shumë katastrofa natyrore si vërshimet, erozioni, zhdukja e biodiversitetit, rritja e CO2 në atmosferë, ngrohja globale etj. Në anën tjetër, cikli i jetës së letrës është i dëmshëm për mjedisin dhe për organizmat, që nga fillimi deri në fund, pasi që fillon me prerjen e një peme dhe shumicën e herëve përfundon duke u djegur, e me këtë rast liron dioksidin e karbonit në atmosferë. Po ashtu, shumica e materialeve në vendgrumbullime (deponi) janë prej letre (rreth 26%). “Kur letra kalbet, ajo liron metan i cili është një gaz i dëmshëm që kontribuon në efektin serrë. Letra është e riciklueshme, por jo të gjithë e riciklojnë. Kjo është edhe njëri nga shkaktarët e problemeve të shumta mjedisore”, shtoi ekologia Kokollari.

Më tej ekologia potencoi se industritë e letrës prodhojnë okside të azotit dhe oksid squfuri që janë kontribuues kryesorë në shiun acidik. Po ashtu, këto industri janë burime të lëndëve të ngurta dhe lëndëve të tjera të dëmshme, të cilat derdhen në lumenj dhe liqene duke bërë ndotjen e tyre dhe biodiversitetin e tyre.

“Prodhimi i letrës përfshin edhe përdorimin e një sasie të madhe të energjisë, që është një nga problematikat globale, ku edhe ballafaqohemi me krizën globale të energjisë. Këto probleme të lartpërmendura dhe një sërë problemesh tjera që i sjell prodhimi i letrës, bëjnë që të kërkojmë zgjidhje të tjera alternative për ta zëvendësuar përdorimin e letrës”, nënvizoi znj. Kokollari.

Motilokal.com bashkëbisedoi edhe me njohësin e mjedisit si dhe drejtorin e Institutit të Politikave Mjedisore në Shqipëri, Endri Haxhirajn, i cili u shpreh: “Përdorimi i letrës në fakt është problem mjedisor që jo çdo kush do të donte të fliste. Përse? Prodhimi i letrës harxhon shumë energji si dhe ka shkarkime të larta karboni.”

Ai theksoi se prerja e pemëve, përpunimi, prodhimi i letrës dhe shpërndarja, të gjitha këto procese sot kryhen kryesisht me energji fosile dhe shkarkojnë CO2, pa marrë parasysh prerjen e pemëve dhe heqjen si prodhues O2-shi.

“Gjithashtu, është një proces që kërkon shumë ujë, 324 litra për një kg letër, ose 10 litra ujë për të prodhuar një fletë A4”, shtoi njohësi i mjedisit Haxhiraj.

Më tej ai shpjegoi se letra prodhohet me zbardhues me bazë klori dhe shpesh nga fabrikat e letrës kemi ndotje të ujit, tokës e ajrit nga klori i lëshuar nga procesi. Prandaj, duhet ulur drastikisht konsumi i letrës.

“Praktikisht në Shqipëri, shpërdorohet shumë letër. P.sh vetëm lëshimi i një fature të fiskalizuar me pagesë me bankë printohet në të paktën 3 faqe për blerësin dhe minimalisht 1 faqe për shitësin ndërkohë që faturat mund të ishin të gjitha online. Së fundmi, edhe çmimi i letrës është rritur tashmë, kështu që përveç ndotjes që po i bëjmë brezave, ka filluar edhe një problem në anën financiare”, deklaroi Haxhiraj.

Cila është zgjedhja?

Ekologja Albulena Kokollari për Motilokal thotë se një nga zgjidhjet për reduktimin e letrës është dixhitalizimi.

“Dixhitalizimi është një proces i konvertimit të informacionit nga forma e shtypur në një format dixhital (të kompjuterizuar). Ky proces është mjaft i rëndësishëm pasi që ndihmon në përmirësimin e efikasitetit të procesit, qëndrueshmërisë dhe cilësinë e tij. Ky proces kursen kosto, eviton gabimet njerëzore, i ruan më sigurt të dhënat, mundëson analizimin më të lehtë të të dhënave, etj. Si proces i ka ndihmuar shumë bizneset dhe është shumë i rëndësishëm për ta. Përmes dixhitalizimit, personat kanë qasje kudo dhe kurdo në të dhënat e tyre, pasi celularët është teknologjia më e përdorur nga të gjithë njerëzit. Tani edhe pagesat, dërgesat, dokumentet e shumë aktivitete të rëndësishme për ne mund t’i bëjmë në mënyrë dixhitale”, theksoi ekologja Kokollari.

Fakte rreth letrës dhe mbetjeve të letrës:

324 litra ujë përdoren për të bërë 1 kilogram letër.

Për të bërë një copë letër A4 nevojiten 10 litra ujë.

93% e letrës vjen nga pemët.

50% e mbetjeve të bizneseve përbëhet nga letra.

Për të printuar një botim të së dielës të Neë York Times duhen 75,000 pemë!

Riciklimi i 1 ton letre kursen rreth 682,5 litra vaj, 26,500 litra ujë dhe 17 pemë.

Kërkesa për letër pritet të dyfishohet para vitit 2030.

Nga Shkelzen Rrecaj