Ndotje e lartë nga termocentralet e qymyrit në Kosovë

Ndotja nga termocentralet e qymyrit në Kosovë kishte rritje në vend që të kishte ulje gjatë vitit 2020, kështu sipas raportit të publikuar sot nga CEE Bankwatch Network dhe Qendra për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA), në bashkëpunim me Balkan Green Foundation.

Ndryshe nga vendet e tjera në rajon, ku dioksidi i sulfurit është problemi më i madh, në Kosovë shkeljet më të larta vijnë nga emetimet e pluhurit. Në vitin 2020 këto arritën 4.25 herë mbi kufirin ligjor, në 5,867 ton, një rritje e konsiderueshme nga 5,042 ton të emetuara përgjatë viteve 2018 – 2019.

Të dhënat ende nuk janë bërë publike. Njësia Kosova B2 emetoi 6.64 herë mbi kufirin e lejuar, duke e bërë atë ndotësin më të madh.

Emetimet e sulfurit ishin gjithashtu 1.8 herë mbi limitin e lejuar në vitin 2020, me 19,987 ton gjithsej. Kjo ishte një rritje e konsiderueshme në krahasim me vitin 2018 (14,232 ton), pavarësisht një numri të krahasueshëm të orëve të punës.

Kosova kishte shkeljen më të madhe të kufijve të oksidit nitrik në vitin 2020, 1.65 herë më shumë sesa ishte e lejuar. Emetimet gjithashtu u rritën ndjeshëm gjatë viteve 2018 dhe 2020 – duke arritur në 22,846 ton, gati 3,700 ton më shumë se në 2018.

Direktiva për termocentralet e mëdha me djegie të brendshme – një direktivë e BE-së për të zvogëluar emetimet e substancave të rrezikshme, e përshtatur për vendet që janë palë në Traktatin e Komunitetit të Energjisë – i kërkon ligjërisht këtyre vendeve që të frenojnë ndotjen e ajrit nga termocentralet e tyre që nga viti 2018.

Megjithatë, siç gjen raporti, në vitin 2020, 18 termocentralet e qymyrit të Ballkanit Perëndimor lëshuan dy herë e gjysmë më shumë dioksid sulfuri sesa të gjithë 221 termocentralet me qymyr të BE-së së bashku.

Komunikatën e plotë për media mund të e gjeni këtu.

Biodiversiteti dhe ndikimi në mjedis

Biodiversiteti e bën tokën të banueshme. Kjo poashtu ndihmon sidomos tek mbijetesa e kafshëve, zvarranikëve si dhe shpezëve. Ekosistemet e biodiversitetit ofrojnë zgjidhje të bazuara në natyrë që na mbrojnë nga fatkeqësitë natyrore si përmbytjet dhe stuhitë, filtrojnë ujin tonë dhe rigjenerojnë tokat tona.

Pastrimi i mbi 35% të pemëve të larta në botë për aktivitetet njerëzore ka vënë gjithnjë e më shumë njerëzit dhe shtëpitë e tyre në rrezik nga përmbytjet dhe ngritja e nivelit të detit. Nëse këto pemë të larta rrënjësore nuk do të ekzistonin, 18 milionë njerëz të do të përmbyteshin çdo vit (një rritje prej 39%) dhe dëmet vjetore të pronës do të rriteshin me 16% (82 miliardë dollarë).

Mbrojtja dhe rivendosja e ekosistemeve natyrore është jetike për ti luftuar ndryshimet klimatike. Zgjidhjet e bazuara në natyrë mund të sigurojnë 37% të zbutjes me kosto efektive të CO2, të nevojshme deri në vitin 2030, për ta ruajtur ngrohjen globale brenda 2 °C.

Ekosistemet natyrore ofrojnë bazat për rritjen ekonomike, shëndetin dhe prosperitetin e njerëzve. Fati ynë si specie është i lidhur thellë me fatin e mjedisit tonë natyror.

Ndërsa ekosistemet po kërcënohen gjithnjë e më shumë nga aktiviteti njerëzor, njohja e përfitimeve të biodiversitetit është hapi i parë për të siguruar që ne të kujdesemi për të. Ne i dimë çështjet e biodiversitetit. Tani, si shoqëri, ne duhet ta mbrojmë atë dhe duke vepruar, atëherë do ti mbrojmë interesat tona afatgjata.

Në foto ilustrimi e paraqet rëndësinë e biodiversitetit në relacion me mjedisin përreth.

Marrë nga Forumi Ekonomik Botëror.

Janë shqiptuar 377 gjoba mandatore për ndotësit e mjedisit gjatë muajve Mars – Korrik 2021

Numri i Gjobave Mandatore të Udhëzimit Administrativ, nr. 06/2018 të shqiptuara për periudhën pesë mujore (Mars, Prill, Maj, Qershor dhe Korrik 2021) për ndotësit e mjedisit është gjithsej 377. Përveq Gjobave Mandatore disa nga komunat kanë dërguar fletëparaqitje për Gjykatë, Procese Verbale dhe Kërkesa për Gjykatë në kuadër të qështjeve mjedisore, si vijion:

𝐾𝑜𝑚𝑢𝑛𝑎 𝑒 𝐿𝑖𝑝𝑗𝑎𝑛𝑖𝑡: 2 𝑓𝑙𝑒𝑡ë𝑝𝑎𝑟𝑎𝑞𝑖𝑡𝑗𝑒 𝑝ë𝑟 𝐺𝑗𝑦𝑘𝑎𝑡ë.

𝐾𝑜𝑚𝑢𝑛𝑎 𝑒 𝑅𝑎ℎ𝑜𝑣𝑒𝑐𝑖𝑡: 2 𝑑𝑒𝑛𝑖𝑚𝑒 𝑝ë𝑟 𝑘𝑢𝑛𝑑ë𝑟𝑣𝑎𝑗𝑡𝑗𝑒 𝑝ë𝑟 𝑘𝑟𝑖𝑗𝑖𝑚𝑖𝑛 𝑒 𝑑𝑒𝑝𝑜𝑛𝑖𝑣𝑒 𝑖𝑙𝑒𝑔𝑎𝑙𝑒.

𝐾𝑜𝑚𝑢𝑛𝑎 𝑒 𝑃𝑟𝑖𝑧𝑟𝑒𝑛𝑖𝑡: 33 𝑃𝑟𝑜𝑐𝑒𝑠𝑒 𝑉𝑒𝑟𝑏𝑎𝑙𝑒, 17 𝐴𝑘𝑡𝑣𝑒𝑛𝑑𝑖𝑚𝑒, 1 𝑘ë𝑟𝑘𝑒𝑠ë 𝑝ë𝑟 𝐺𝑗𝑦𝑘𝑎𝑡ë.

Informata shtesë:

Inspektorja e mbrojtjes së Mjedisit nga Komuna e Ferizajit, Nazlime Sejdiu, tha se fluksi i madh i mërgimtarëve ka ndikuar që konsumi te rritet dhe me këtë të fundit të shtohet sasia e mbeturinave përderisa kapacitetet e kompanive të pastrimit janë të vogla. Ajo poashtu potencoi se nga java e ardhshme situata me problemet me mbeturinat do të stabilizohet.

Ndërsa sa i përket Komunave: Fushë Kosovë, Vushtrri, Kaçanik, Deçan dhe Skenderaj nuk kemi pasur raportime nga personat përgjegjës.

OJQ “Let’s Do It” që e bën monitorimin në nivelet komunale, njofton se monitorimi i zbatimit të Udhëzimit Administrativ për Gjoba Mandatore do të vazhdojë edhe gjatë muajve në vijim dhe falënderon inspektorët komunal të mjedisit për bashkëpunimin dhe gadishmërinë në ndarjen e të dhënave me qëllim që përmes raportimeve të Gjobave Mandatore të vetëdijësojë ndotësit në mënyrë që të krijohet një mjedis sa më i pastër në gjithë territorin e Kosovës.

Skenarët kompjuterikë tregojnë që ndryshimet klimatike mund të ndalen

Përderisa shkencëtarët kryesorë botërorë të ndryshimeve klimatike lëshuan një raport plot paralajmërime këtë javë, ata vazhduan të këmbëngulnin se bota ka ende një shans për ti shmangur efektet më të këqija të ndryshimeve klimatike.

Është ende e mundur të parandalohen shumica e ndikimeve të tmerrshme, por me të vërtetë kërkon ndryshim transformues të paparë,” tha Ko Barrett, nënkryetar i Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike. “Ideja se ende ka një rrugë përpara, mendoj, që shërben si një pikë që duhet të na japë pak shpresë.”
Kjo rrugë shpresëdhënëse, në të cilën ndryshimet e rrezikshme në botën klimatike përfundimisht ndalojnë, është produkt i dalë nga simulimet gjigande kompjuterike të ekonomisë botërore. Ato quhen modele të vlerësimit të integruar. Ekzistojnë disa versione kryesore të këtyre vlerësimeve kompjuterike: katër të zhvilluara në Evropë, një në Japoni dhe një në SHBA.

“Ajo që ne kryesisht po bëjmë, është të përpiqemi të eksplorojmë atë që nevojitet për të përmbushur qëllimet e Parisit.” thotë Detlef van Vuuren, në Agjencinë Holandeze të Vlerësimit të Mjedisit, e cila zhvilloi një nga modelet komjuterike.
Si të ulen në zero emetimet e gazrave serrë në 40 vitet e ardhshme?

Udhëheqësit botërorë ranë dakord në Paris për të kufizuar ngrohjen globale në më pak se 2 gradë Celsius. Planeti tashmë është ngrohur rreth 1 gradë Celsius, në krahasim me nivelet paraindustriale.
Përmbushja e këtij qëllimi do të thotë uljen e emetimeve të gazrave serrë në zero brenda rreth 40 vjetësh. Do të kërkonte ndryshime të thella.

Kjo është arsyeja pse disa shkencëtarë iu drejtuan modeleve të tyre të kompjuterit për ndihmë. “Si është e mundur të shkosh në zero emetime?” ai përgjigjet. “Kjo ka të bëjë me transportin, strehimin dhe energjinë elektrike.”
Modelet pastaj përpiqen ta plotësojnë atë kërkesë në mënyrën më kosto-efektive, për sa kohë që është teknologjikisht e realizueshme dhe nuk përputhet me kufijtë si furnizimi me tokë ose burime të tjera.

Lajm i mirë është se modelet gjetën një mënyrë për të arritur këtë objektiv, të paktën në skenarët ku qeveritë botërore ishin të prirura për të bashkëpunuar në përmbushjen e angazhimeve të tyre në Paris. Në fakt, sipas Keywan Riahi, në Institutin Ndërkombëtar për Sistemet e Aplikuara, në Austri, ata gjetën shtigje të shumta drejt karbonit zero.

Disa modele tregojnë njerëzit kur reagojnë ndaj çmimeve më të larta të energjisë ose rregulloreve të qeverisë duke ndryshuar stilin e tyre të jetesës. Ata lëvizin në shtëpi që kursejnë më shumë energji dhe heqin dorë nga makinat e tyre në favor të një lloji të ri dhe më të mirë të transportit publik. Përveç linjave tradicionale të autobusëve, automjetet autonome  si Uber – e arrijnë të njrjtin efekt, duke i çuar njerëzit atje ku duhet të shkojnë.

Shkencëtari Riahi e pëlqen këtë version duke thënë. “Unë jam i bindur se një ristrukturim themelor nga ana e kërkesës gjithashtu do të çonte në një cilësi më të mirë të jetës,” thotë ai.

Skenarë të tjerë tregojnë se njerëzit ende përdorin shumë energji, e cila nga ana tjetër kërkon një nxitje të madhe në prodhimin e energjisë elektrike të pastër. Do të thotë 10 ose 20 herë më shumë tokë të mbuluar me ferma solare dhe me erë, krahasuar me tani, si dhe më shumë termocentrale ku digjen dru ose biokarburantë të tjerë, të pajisur me pajisje për të kapur dhe ruajtur dioksidin e karbonit që lëshohet në erë.

Me gjithë të metat e tyre, megjithatë, këto modele mbeten mënyra kryesore në të cilën shkencëtarët dhe politikëbërësit gjejnë opsionet për të ardhmen. Ato kuantifikojnë kompromiset dhe pasojat që mund të mos jenë qartë të dukshme. Për shembull, nëse vendet duan ti përdorin pemët ose lëndët tjera natyrore si lëndë djegëse, kjo do të thotë më pak tokë për kultivimin e ushqimit ose për pyjet natyrore. Gjithashtu, modelet e bëjnë të qartë se bashkëpunimi ndërkombëtar është thelbësor, me vendet e pasura që ndihmojnë vendet më të varfra për ti ulur emetimet e tyre.

Rezultatet e modelimit kompjuterik janë si harta që tani mund të duken të paqarta, por që mundësojnë trasimin e rrugës që mund ta ndihmojnë botën që ta shmangë katastrofën klimatike.

Platforma elektronike Environment-hub mbështetet nga HumanRightivism, menaxhuar nga CDF Community Development Fund, mbështetur nga SIDA.

Pasojat e shpyllëzimit dhe nevoja për ripyllëzim

Gjatë dy dekadave të fundit, një numër i madh i dëshmive shkencore sugjerojnë se shpyllëzimi, duke shkaktuar një kaskadë komplekse të ngjarjeve, krijon kushtet për një sërë patogjenësh vdekjeprurës – siç janë viruset Nipah dhe Lassa, dhe parazitët që shkaktojnë malarien dhe sëmundjen Lyme, të cilat janë sëmundje që përhapen tek njerëzit.

Pyjet përdorin më shumë ujë sesa llojet më të shkurtra të vegjetacionit për shkak të avullimit më të lartë. Ato gjithashtu kanë rrjedhje më të ulët sipërfaqësore, rimbushje të ujërave nëntokësorë dhe rendiment më të ulët të ujit për shkak të evaporimit të ujit në ajër kryesiaht pëtmes gjetheve.

1 hektarë pyll në ditë lëshon rreth 47 000 litra ujë në formë avulli gjatë procesit të transpirimit duke ndikuar në përmirësimin e klimës deri në 60 km.

Apel për mobilizim për mos ndezjen e zjarreve!

Në kohën kur vendi ynë po ballafaqohet me përballjen me temperatura të larta, për fat të keq po shfaqet edhe një dukuri shqetësuese, me rrezikimin e jetës së njerëzve, pasoja ekonomike e dëme të mjedisit. Është fjala për paraqitjen e zjarreve, që po shfaqen gjithandej në Kosovë, nga të cilat  janë duke u dëmtuar pyjet, tokat pyjore, por edhe sipërfaqe tjera rurale e urbane.

Pyjet përbëjnë rreth 44.7% të territorit të Republikës së Kosovës, dhe janë resurs i çmuar kombëtar. Zjarret në pyje përveç masës drunore rrezikojnë edhe florën dhe faunën e egër, sepse pyjet janë habitati – shtëpia e tyre.

Apelojmë për kujdes maksimal në ruajtjen e pyjeve, të natyrës dhe mjedisit. Apelojmë po ashtu tek të gjitha institucionet përgjegjëse duke filluar nga komunat, Njësitë Komunale të APK-së, shërbimin e zjarrfikësve dhe policinë për koordinim të veprimeve, si dhe kujdes të shtuar në parandalimin e zjarreve, dhe mobilizim në shuarjen e tyre.

Apelojmë veçanërisht, për mobilizim dhe kujdes të shtuar të rojeve të pyjeve, që të përcjellin aktivisht situatën, dhe të identifikojnë keqbërësit, e të japin informata në organet e rendit, për personat qe i shkaktojnë zjarret.

Ju lutemi, kujdes dhe MOS NDIZNI ZJARRE! T’i ruajmë pyjet, sepse ato janë resurse të çmuara kombëtare, dhe nga të cilat varet jeta jonë!

Bëhu pjesë e parandalimit dhe e fikjes së zjarrit në rastet e paraqitjes së zjarrit në pyje.

Lajmëro organet kompetente në komunat tuaja për reagim sa më të shpejtë.

Ndihmo institucionet përgjegjëse në përballjen me zjarret pyjore. Ky është obligim qytetar dhe kulturë t’i dalësh zot vendit kur ai ka nevojë për ty.

KUJDES: Ndezja e zjarrit është e dënueshme me ligj!

Baza Ligjore

Mbrojtja e pyjeve

Duke u bazuar në nenin 12, 13, 16, 17 dhe 18 paragrafi 18.1 (f) të Ligjit Nr.03/L-040 për Vetëqeverisjen Lokale (Gazeta Zyrtare Nr. 28/04 Qershor 2008), citohet:

Aktet e komunës paragrafi 12.2 pika d) çdo akt tjetër të nevojshëm apo të duhur për funksionimin efikas të komunës

– Neni 13 Kryetari i komunës nxjerr urdhëresa dhe vendime

– Neni 16 kompetencat komunale

Pika g) përgjegjësia ndaj rasteve emergjente lokale.

Pika s) çdo çështje që nuk është përjashtuar shprehimisht nga kompetenca e tyre

– Neni 18 kompetencat e deleguara neni 18.1 pika f0 mbrojtja e pyjeve që ndodhën në territorin e komunës në kuadër të autorizimeve të deleguara nga autoriteti qendror.

– Ligji Nr.03/L-153 për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit Nr.2003/3 për Pyjet e Kosovës,

– Neni 11 me të cilën ndryshohet dhe plotësohet neni 26 i Ligjit bazik përcaktohet titulli “mbrojtja nga zjarri” ndryshohet në titullin ‘Mbrojtja e pyjeve”

– Neni 12 paragrafi 29.7 Mbrojtja e pyjeve në territorin e Komunës përcaktohet  si kompetencë e deleguar sipas nenit 18 të ligjit për Vetëqeverisje Lokale, si dhe paragrafi 19.12, citohet: “ Mbrojtja e pyjeve si kompetencë delegohet nëpër komuna”

a) “shërbimi i mbrojtjes së pyjeve në tërësi në pajtim me nenin 29.1 , 29.2 dhe 29.3 të kapitullit VIII të ligjit për Pyjet e Kosovës kalojnë si kompetencë komunale”.

Përkrahje në mbrojtjen dhe regjenerimin e pyjeve të Kosovës

Communtiy Development Fund (CDF), përmes projektit HumanRightivism ka përkrahur organizatën lokale Sustainability Leadership Kosova (SLK) në organizimin e aktivitetit #MoseMerrMalin – ngjarje publike e cila shënon fillimin e lëvizjes tonë për mbrojtjen dhe regjenerimin e pyjeve të Kosovës.

Të bashkohemi si individ, biznese dhe qeveri! Të bashkohemi dhe ti mbrojmë pyjet që kanë mbetur, dhe të rigjenerojmë ato që kemi humbur. Ne mund të sigurojmë të ardhmen e shëndetshme dhe ajrin e pastër për të gjithë. Ne mund të zhvillojmë ekonominë krahas natyrës së pasur!

Communtiy Development Fund (CDF), through its HumanRightivism has supported local organisation Sustainability Leadership Kosova (SLK) in organisation of the event #MoseMerrMalin – the public event which marks the beginning of our movements for the protection and regeneration of Kosovo’s forests.

Individuals, businesses, and the government, let’s all unite! United we can protect the remaining forests, and regenerate what is lost. We can ensure a healthy future and clean air for all. We can develop the economy in tandem with an abundant natural system.

Community Development Fund – CDF

Embassy of Sweden in Pristina

HumanRightivism

Thirrje për mbrojtje të pyjeve të Parqe Kombëtare nga zjarret

Sipas parashikimit të Institutit Hidrometeorologjik të Kosovës / AMMK- MMPHI, këto dy ditë do të mbajë mot me diell dhe shumë i nxehtë.
Kjo situatë meteorologjike vie si pasojë e masave të nxehta të ajrit të ardhura nga pjesa veriore e Afrikës.
Indeksi UV do të mbetet shumë i lartë dhe preferohet zbatimi i këshillave të IKSHP, që nga ora 09:00-17:00 të mos ekspozohemi rrezeve direkte të diellit.
Temperaturat minimale parashihen të lëvizin ndërmjet 16-18 gradë Celsius, ndërsa maksimalet e ditës parashihen të lëvizin ndërmjet 35-37 gradë Celsius.

Temperaturat e larta në stinën e verës, përveç ndikimeve negative në shëndetin e njeriut shtojnë dukshëm mundësinë e përhapjes së zjarreve nëpër pyje, përfshirë edhe pyjet në Parqet Kombëtare.

Me qëllim të parandalimit të paraqitjes së zjarreve dhe përhapjes së tyre, MMPHI/AMMK përmes Drejtorisë për Administrimin e Parkut Kombëtar “Sharri” dhe Drejtorisë për Administrim e Parkut Kombëtar “Bjeshkët e Nemuna”, ka shtuar vigjilencën, gatishmërinë, kontrollin dhe monitorimin e territorit të Parqeve.

Për të menaxhuar këtë situatë në mënyrë më efikase, është shtuar edhe niveli i bashkëpunimit me të gjitha organet relevante.

Me këtë rast apelojmë tek të gjithë qytetarët e Kosovës dhe posaçërisht tek vizitorët, banorët e zonave të parqeve, shfrytëzuesit e pronave, dhe qytetarët tjerë që të kenë kujdes maksimal në parandalimin e paraqitjes së zjarreve dhe përhapjes së tyre në territorin e parqeve.

Ju bëjmë me dije po ashtu se bazuar në Ligjin Nr. 03/L-233 për mbrojtjen e natyrës parashihen dispozitat ndëshkuese për ndezjen e zjarreve.

Kërkojmë nga të gjithë Ju, që në rast se shihni ndonjë ndezje eventuale të zjarrit në Parqe Kombëtare ta lajmëroni në numrat e kontaktit Drejtoritë përkatëse:
Drejtorinë e Parkut Kombëtar “ Bjeshkët e Nemuna” janë: 048 222 718 dhe 044 155 735; dhe
Drejtorinë e Parkut Kombëtar “ Sharri” janë: 045 308 164 dhe 044 263 188.

Numrat emergjentë të disa institucioneve me rëndësi që duhet t’i keni parasysh janë:
Zjarrfikësit: 193;
Policia e Kosovës: 038/192, dhe mobil 192;
Qendra e thirrjeve në kuadër të Policisë së Kosovës: 112; dhe
Ndihma e shpejtë: 194 dhe 038/ 500 094.

AJËR I PASTËR PËR SHËNDET MË TË SIGURTË!

Ditët e Informimit për Cilësinë e Ajrit po vijnë në qytetin tuaj!

Jemi duke organizuar Ditët e Informimit për Cilësinë e Ajrit në qytete të ndryshme të Kosovës gjatë gjithë muajit qershor. Qëllimi i këtyre ditëve të informimit është për të informuar publikun lidhur me rreziqet shëndetësore të shkaktuara nga ndotja e ajrit dhe masat që ata duhet ndërmarrë për të mbrojtur veten, duke ndryshuar sjelljen e tyre dhe duke u përpjekur të ulin nivelin e ndotjes së ajrit.

KONTROLLONI orarin e Ditëve të Informimit për Cilësinë e Ajrit dhe na vizitoni në çdo kohë prej orës 10:00 – 16:00 në objektin e komunës.

Në këtë ngjarje, e cila do të mbahet në ambiente të jashtme, përveç nëse ka reshje të papritura të shiut ose kushte tjera të motit të lig, me ç’ rast aktivitetet do të mbahen në ambiente të brendshme, brenda objektit të komunës, do të respektohen masat mbrojtëse kundër COVID-19.