Aktivizim qytetar: banorët lokal protestojnë kundër ndërtimit të fabrikës së çimentos

Sot të shtunën në orën 12:00h qytetarët e komunës së Klinës kanë organizuar protestë gjithëpopullore kundër ndërtimit të planifikuar të fabrikës së çimentos. Gjatë kësaj proteste ka pasur edhe ndeshje ndërmjet zyrtarëve policor të Kosovës dhe demonstruesve të cilët me pjesëmarjen e tyre nuk kanë lejuar që tu mundësohet akterëve të biznesit që të fillojnë me ndërtimin e fabrikës.

Mëposhtë është letra drejtuar Ambasadorit Gjerman ku qytetarët lokalë i drejtohen pë çështjen në fjalë:

Të nderuar përfaqsonjes të shtetit Gjerman
I nderuar shkëlqesia juaj z. Ambasador

Duke respektuar kontributin që shteti mik Gjerman ka bërë për ndërtimin e shtetit tonë këto 22 vite, ne banorët e komunës së Klinës të mbledhur si gjithkund në vendin tuaj për kauzat e ruajtjes së natyrës dhe ambientit ku jetojnë, po shprehim një brengë për “përfshirjen” e shtetit tuaj në një temë që kohëve të fundit është shndërruar në brengë për banoret e qyteti të Klinës dhe rrafshit të Dukagjinit. Iniciativat për një zhvillim jo-të qëndrueshëm të kompanive të cilat për qëllime përfitimi shkaktojnë dëme në mjedise ku jetojnë njerëzit (këto demë kontaminojn ujin, tokën dhe ajrin) janë veprime për interesa të ngushta biznesore, në Ballkanin perëndimor është shenëdrruar në dukuri. Kjo e keqe ka ndodh edhe në komunën tonë ku kompania e sapo formuar “Wallingford Internacional-Kosovo L.L.C tenton të ndërtoj një fabrikë te çimentos në komunën tonë. Qytetaria aktive duke vlerësuar me seriozitetin më të madh zhvillimin e kësaj industrie në një vend me afërsi ekstreme me qytetin dhe fshatrat përreth ka reaguar ashpër duke shfrytëzuar komponentë ligjore dhe shkencore për të refuzuar këtë projekt ogurzi. Dokumente që zotëron sot operatori ekonomik janë të dyshimta duke shkelur procedurat gjatë pajisjes më dokumentacion për të cilin parashohin ligjet në fuqi (dëgjimi publik, peticioni i banorve 5000 vete, vlerësimi në mjedis, mos respektimi i vendimit të asamblesë komunale e cila ka anuluar çdo vendim për ndërtimin e fabrikave te çimentos në komunën tone).
Lakimi i emrit të një kompanie prestigjioze gjermane siç është “ThysenKrupp” për qëllime mbulimi te të këqijave që kanë ndodhur për këto 2 vite na ka shqetësuar pa masë. Interesimi ynë që të marrim informatë nga kjo kompani ka rezultuar se kjo kompani nuk është investitor po sikur çdo konsumator në botë mund të blejë pajisje që i duhet për nevoja të fabrikave.
Mbrëmë 13/05/2022 një ditë para protestës gjithë popullore të thirrur për të kundërshtuar ndërtimin e kësaj fabrike portali Indeksonline ka sulmuar ashpër grupin organizues të protestës dhe ka bërë një shpifje të ulët duke përdorur emrin e kompanisë në fjalë se gjoja investitori gjerman me një vlerë 200 milion euro do të investoj në këtë fabrikë, kjo është një gënjeshtër e pastër për të cilen ne grupi po përgatitemi për një padi në gjykatën e Kosovës.
I nderuar ambasador duke ju lutur për një sqarim zyrtar të shtetit Gjerman lidhur me këtë të pavërtetë të na mundësoni prononcimin publik rreth kësaj dezinformate.
Me respekt grupi “Për refuzimin e fabrikës së çimentos në Klinë “
Klinë, 14/05/2022

Milionat e taksës ekologjike për vetura nuk shkojnë për ambientin

Kryeqyteti i Kosovës disa herë ka qenë në top pesë kryeqytetet me ajrin më të ndotur në botë.

Krahas problemeve të theksuara me menaxhim të mbeturinave, ndotje të lumenjve, hapësirave të gjelbra e pyjeve, Kosova vazhdon të ketë problem edhe ndotjen e ajrit.

Të dhënat zyrtare tregojnë se Prishtina dhe Obiliqi janë dy vendbanimet që zakonisht e kanë ajrin më të ndotur në Kosovë.

Për herë të parë në vendin tonë monitorimi i cilësisë së ajrit ka filluar në vitin 2009, me vendosjen e një sistemi të monitorimit automatik në Prishtinë, ndërsa aktualisht rrjeti nacional i matjes së cilësisë së ajrit ka 12 stacione fikse dhe një mobil.

Shkaktarët e ndotjes së ajrit janë të shumtë, por ajri i ndotur përkthyer në elemente shkencore përmban materiet grimcore si PM10, PM2.5, oksidet e azotit (NOx), dyoksidi i sulfurit (SO2), monoksidi i karbonit (CO), arseni (As), plumbi (Pb) si dhe zhiva(Hg).

Shkaktari më i madh i krijimit të dioksidit të sulfurit në ajër në Kosovë konsiderohet të jetë sektori i industrisë; të oksideve të azotit janë industria dhe transporti; të materieve grimcore si PM10 dhe PM2.5 janë djegiet e vogla.

Ndotës të madh të ajrit janë edhe veturat. Sidomos veturat e vjetra.

Në Kosovë për shembull, në vitin 2018 kishte 24 mijë e 202 vetura të tipit ‘Golf 2’, që për herë të parë ka dal në qarkullim në vitin e largët, 1984.

Kjo shifër përbënte 10% të veturave totale të regjistruara në Kosovë.

Kjo shifër në vitin 2019 ishte përgjysmuar, duke rënë në 12 mijë e 952 vetura të tilla.

“Taksa ekologjike duhet të përkthehet në investime në mjedis”

Që nga viti 2012, në Kosovë ka hyrë në fuqi Ligji për taksën rrugore dhe ekologjike të automjeteve.

Secili automjet që regjistrohet në Kosovë, detyrohet të paguajë një taksë ekologjike, që sipas Ligjit, automjetet nën 3.5 ton duhet të paguajnë 10 euro, ndërsa ato mbi 3.5 ton paguajnë 30 euro.

Nga taksa janë të liruar traktorët dhe mjetet e lehta bujqësore.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, në Kosovë gjatë vitit 2021 janë regjistruar 21 mijë e 748 mjete transportuese mbi 3.5 ton dhe duke llogaritur taksën 30 euro për këtë lloj të automjeteve, i bie që shteti i Kosovës ka inkasuar çdo vit mesatarisht 652 mijë e 440 euro nga taksa ekologjike për automjetet mbi 3.5 ton.

Ndërsa, po ashtu sipas ASK-së, gjatë vitit 2021 në Kosovë janë regjistruar 42 mijë e 730 automjete nën 3.5 ton, duke llogaritur taksën prej 10 euro, shteti ka inkasuar çdo vit mesatarisht 427 mijë e 300 euro nga kjo kategori.

Që në total për automjetet nën dhe mbi 3.5 ton, Kosova nga taksa ekologjike gjatë vitit 2021 ka inkasuar 1 milion e 79 mijë euro.

Ambientalistja Nora Simitçiu thotë se qytetarët e Kosovës vazhdojnë që të paguajnë taksën ekologjike çdo vit, sipas Ligjit, por që shuma e cila akumulohet nga kjo taksë, ende nuk dihet se ku dedikohet specifikisht.

Ajo thotë se një gjë tjetër paradoksale në kjo taksë, është se Ligji i obligon edhe pronarët e makinave hibride që të paguajnë taksë ekologjike.

“Në vend se pronarët e automjeteve që nuk bëjnë emetim apo bëjnë emetim të ulët të gazrave ndotës të mbështeten nga politikat shtetërore, ata përkundrazi detyrohen të paguajnë një taksë të tillë njëjtë si një makinë e cila shkakton ndotje të lartë, gjë që është mjaft dekurajuese. Pra përveç që duhet të specifikohet se ku dhe si dedikohet ky buxhet i akumuluar në të njëjtën kohë ky ligj duhet edhe të rishikohet”.

Kjo taksë, Simitçiu thotë se duhet të fillojë të investohet në projekte mjedisore siç janë riciklimi i mbetjeve; krijimi i impianteve për ujërat e zeza; krijimin e hapësirave të gjelbra dhe rikuperimin e biodiversitetit.

“Jo vetëm çështja e katalizatorëve por komplet procesi i riciklimit të mbetjeve të ndryshme duhet të fillojë të merr prioritet nga Qeveria e Kosovës”.

Shteti ynë duhet të marrë për bazë praktikat e vendeve tjera të cilat tashmë e kanë zgjidhur këtë problem duke krijuar së pari legjislacion të nevojshëm i cili ndalon shitjen e katalizatorëve për skrap dhe ndalon përpunimin e tyre nga persona joadekuat”, thekson ajo.
FOTO – KALLXO.com – Veturë duke liruar gazra në Prishtinë

Pse veturat janë të dëmshme për ambientin?

Veturat konsiderohen ndotësit më të mëdhenj të ajrit në një vend urban. Tymi që lëshohet nga veturat e që më pas përfundon në ajër, përmban materie grimcore të rrezikshme për shëndetin.

Por përveç tymit, veturat janë të dëmshme për ambientin dhe shëndetin e njeriut edhe në një tjetër aspekt. Përmes katalizatorëve apo siç njihet ndryshe konvertuesi katalitik.

Katalizatori në veturë shërben për të pastruar gazrat e shkarkimit dhe rrjedhimisht për të reduktuar emetimet e dëmshme në mjedis. Zakonisht një katalizator ka afat të përdorimit në një veturë rreth 4 deri në 5 vjet.

Katalizatori, në vetvete përmban disa metale të çmueshme dhe kjo shtyn njerëzit që të bëjnë grumbullimin e tyre, për të marrë metalet e çmueshme. Pjesën tjetër të katalizatorit e hedhin në mënyrë të pakontrolluar.

Katalizatorët kanë përmbajtje kimike të përafërt me atë azbestit, e për këtë arsye konsiderohen si një rrezik i madh për njerëzit, kafshët dhe mjedisin në përgjithësi.

Nora Simitçiu me profesion është ekologe. Gjithashtu është aktiviste e ambientit në organizatën jo-qeveritare ‘Ec ma Ndryshe’.

Ajo thotë se katalizatorët së fundmi janë klasifikuar në grupin e mbetjeve shumë të rrezikshme, meqenëse përmbajnë fibra qeramike refraktorë, të cilat konsiderohen kancerogjene për njeriun.

“Për shkak të këtij niveli të lartë të rrezikshmërisë shumica e shteteve të zhvilluara në botë e kanë të rregulluar me ligj specifikisht çështjen e katalizatorëve. Si ekologe mendoj që për Kosovën është e rëndësishme që të rregullohet kjo çështje sa më parë meqenëse zbrazëtitë e tilla ligjore u japin hapësirë metalshitësve apo kompanive jo kompetente që këta katalizatorë t’i përpunojnë duke rrezikuar shëndetin dhe ambientin”.

Shteti i Kosovës specifikisht Ligj për katalizatorët nuk ka, por që në kuadër të Ligjit për Mbeturina, trajtohen automjetet mbeturinë dhe komponentët e tyre.

Në nenin 38 të këtij Ligji, janë të kategorizuara edhe mbeturinat e veçanta, që sipas Ligjit, nuk paraqesin rrezik për mjedisin dhe shëndetin e njeriut. Në këtë kategorizim janë të përfshira edhe automjetet e hedhura dhe mbeturinat e tyre.

Ndërsa neni 48 i këtij Ligji flet për menaxhimin e automjeteve mbeturinë.

Ky nen thotë se personat që menaxhojnë automjetet mbeturinë duhet të jenë të licencuar.

“Grumbullimi, demontimi dhe trajtimi i automjeteve mbeturinë bëhet në qendra për grumbullimin dhe trajtimin e këtyre mbeturinave. Personat të cilët menaxhojnë automjetet mbeturinë mbajnë evidencën dhe shënimet për sasinë e grumbulluar dhe trajtuar të mbeturinave, si dhe ndarjen e materialeve dhe komponentëve të rrezikshme për mjedisin dhe shëndetin e njeriut”, thuhet në pikat 2 dhe 3 të Ligjit për Mbeturina.

Gjoba, sipas Ligjit për mbeturina, për kompanitë që menaxhojnë për automjetet mbeturinë pa e marrë licencën, shkon nga 5 mijë deri në 50 mijë euro.

Ministria e Mjedisit nuk ka të dhëna të sakta për kompanitë e licencuara

Ministria e Mjedisit nuk ka treguar saktë se sa kompani në Kosovë janë të licencuara për trajtimin e automjeteve mbeturinë, përfshirë këtu edhe të katalizatorëve. Në një përgjigje me shkrim për KALLXO.com, ata thonë që janë disa të tilla, pa treguar numrin e saktë.

“Në Kosovë janë të pajisura disa kompani private që merren me mbledhje, grumbullim dhe trajtim fizik të mbeturinave metalike, përfshirë këtu automjete mbeturinë dhe komponentët e tyre”.

Por, Ministria e Mjedisit nuk e dinë saktë se çka ndodhë me katalizatorët, pasi që hiqen nga veturat. Një përgjigje e shkurtë me shkrim e Ministrisë, thotë se kryesisht mbeturinat e makinave, eksportohen jashtë vendit.

“Këto mbeturina kryesisht eksportohen jashtë vendit. Ministria ka hartuar legjislacionin primar dhe sekondar për mbeturina, që është Udhëzimi Administrativ për automjetet mbeturinë dhe komponentët e tyre”, thuhet në përgjigjen e Ministrisë.

Në anën tjetër, Dogana e Kosovës nuk ka ofruar të dhëna se sa katalizatorë janë eksportuar gjatë tre viteve të fundit nga Kosova. Ata kanë ofruar të dhënat vetëm për importin.

Këto të dhëna tregojnë se Kosova në vitin 2019 ka importuar 72 kilogram katalizatorë; në vitin 2020, 40 kilogram si dhe në vitin 2021 kjo shifër është rritur në 123 kilogram katalizatorë.

Pasi që Ministria nuk ka të dhëna të sakta se çka ndodhë me katalizatorët, kur të hiqen nga veturat, Nora Simitçiu nga organizata jo-qeveritare ‘Ec ma Ndryshe’, thotë se shteti i Kosovës duhet që ta trajtojë këtë çështje me prioritet të lartë.

Ajo bën të ditur faktin se katalizatorët në vete përmbajnë metale të çmueshme siç janë rodiumi, platiniumi dhe paladiumi, të cilat Simitçiu thotë se mund të jenë shumë fitimprurëse dhe se ideja e përfitimit nga ky proces i riciklimit, mund të shtyjnë shumë individë që pa u penguar të përpunojnë katalizatorët, që si rrjedhojë të shkaktojnë kontaminim mjedisor.

“Tashmë vendet e zhvilluara e kanë ndaluar rishitjen e katalizatorëve te tregtarët e skrapit dhe kjo mund të bëhet vetëm tek kompanitë të cilat janë licencuar nga organet kompetente për të kryer shërbimin e riciklimit të katalizatorëve. Republika e Kosovës mund të marrë për bazë praktikat e zhvilluara nga këto shtete në trajtimin e këtyre mbetjeve dhe në bashkëpunim me ekspertët mjedisor të krijojë zgjidhje adekuate”, thekson ekologia Simitçiu.

Agjensia për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës (AMMK), në Raportin për menaxhimin e mbeturinave komunale për vitin 2020, thotë se komunat në Kosovë nuk kanë qenë në gjendje që të ofrojnë të dhëna cilësore lidhur me aktivitetin e riciklimit të mbeturinave.

“Gjatë përpunimit të të dhënave të raporteve kemi parë se nuk mundemi me ofru ndonjë shifër të përafërt të sasisë së mbeturinave që riciklohen nëpër komuna”, thuhet në Raport. Raportimet e KALLXO.com lidhur me përdorimin e qeseve të plastikës.

Projekti “Përdorimi i mediave për të rritur vetëdijen lidhur me shkaktarët kryesorë të ndotjes së ajrit në Kosovë” është pjesë e “Dig Data Challenge” e mbështetur nga Millennium Foundation Kosovo (MFK) dhe Millennium Challenge Corporation (MCC), si pjesë e Dig Data Challenge për të dhënat mbi cilësinë e ajrit. Projekti implementohet nga Internews Kosova.

Të jetosh në epokën dixhitale ‘i mbështjellur’ me letër

Nga viti 2010 deri në vitin 2060, konsumi global i letrës pritet të dyfishohet. E njëjta gjë do të jetë edhe sasia e mbeturinave të letrës. Një rritje e prodhimit të letrës do të rritë gjithashtu shpyllëzimin e pyjeve në mbarë botën që veçse janë në një gjendje kritike.

Shumë biznese po përpiqen të arrijnë qëllimin e një zyrë pa letra. Megjithatë, kjo më shumë për shkak të rrëmujës që krijon dokumentacioni në letër, sesa për të zvogëluar ndikimin e tyre në mjedis. Duke përdorur më pak letër, ne ndihmojmë në shpëtimin e drunjve nga prerja. Por sa letra prodhohen nga një pemë?

Prodhimi i letrës vjen nga një përzierje e llojeve të ndryshme të pemëve. Ndërsa shumica e letrës prodhohet nga pisha, pemët e tjera përdoren për të krijuar pulpë, e cila më pas shndërrohet në fletë letre. Një konsideratë tjetër është fakti se pemët gjithmonë e ndryshojnë madhësinë dhe formën. Disa pemë janë më të larta me trungje të holla, ndërsa të tjerat janë më të shkurtra dhe më të gjera. Natyrisht, pemët gjithmonë dallojnë në varësi të moshës, mjedisit dhe llojit të pemës së tyre.

Në 40 vitet e fundit, përdorimi i letrës është rritur 400%. Kjo do të thotë se mbi 2 milion drunj priten çdo ditë për konsum global të letrës, që do të thotë se 4 miliard pemë priten çdo vit për t’i plotësuar nevojave tona për letër.

Sot ekzistojnë kompani që përdorin nënshkrimet dixhitale, duke evituar printimin e kontratave dhe dokumenteve të rëndësishme. Po ashtu, në rritje janë edhe pagesat e faturave të rrymës, ujit, gazit dhe shërbimeve të tjera online.

Së fundmi edhe rrjeti i supermarketeve me pakicë Coop nuk do të printojë më automatikisht faturat për klientët në marketet e tij. Sipas tyre klientët tani e tutje mund të marrin një faturë letre në arkë vetëm nëse e kërkojnë atë në mënyrë eksplicite. Duke hequr dorë nga printimi automatik, Coop thotë se do të kursejë më shumë se 400 tonelata letër në vit. Përveç për supermarketet, mënyra e re e administrimit të faturave do të vlejë edhe për departamentet e ushqimit të dyqaneve të Coop City, degët Karma dhe Sapori dhe Coop To Go. Ndërkaq, ka më shumë se dy vjet që faturat e printuara automatikisht nuk janë të disponueshme në arkat vetëkontrolluese (pa personel) të Coop. Atje, klientët zgjedhin nëse duan një faturë të printuar apo jo. Nëse përdoret Superkarta, atëherë ajo aktivizohet si faturë dixhitale që liston blerjet.

Por sa janë të gatshëm supermarketet në Kosovë që të mos ofrojnë fatura të printuara për të kursyer letër?

Motilokal.com i dërgoi pyetje rrjetit të marketeve Meridian Express për të parë interesimin për dixhitalizimin e faturave.

“Ne si kompani vazhdimisht jemi duke u munduar që të krijojmë mënyra më të mira për të kontribuuar në komunitet. Momentalisht, mënyra se si janë të konfiguruara arkat fiskale, idenë tuaj është bën të pamundur. Në fakt, në rast të mos printimit të faturës/kuponit fiskal ne gjobitemi nga inspektorati edhe pse shitja fiskalizohet dhe nuk ka shmangie nga tatimi. Kështu që po shpresoj që në të ardhmen do të kemi ndryshim të llojit të arkave fiskale dhe do të kemi mundësi që konsumatorit t’ia përcjellim edhe faturën elektronike”, u shpreh Agon Gashi, njëri prej zyrtarëve të Meridian Express.

Lidhur me këtë, motilokal.com vazhdoi interesimin duke dërguar pyetje edhe në Ministrinë e Financave dhe Administratën Tatimore të Kosovës, por fatkeqësisht nuk mori përgjigje.

Ndikimi i letrës në mjedis

Ekologia nga Prishtina, Albulena Kokollari për motilokal.com u shpreh se: “Ndikimi mjedisor i prodhimit të letrës është i rëndësishëm për t’u theksuar pasi sjellë shumë efekte negative. Duke filluar nga ajo se industritë e përpunimit të letrës, që janë kontribuues të mëdhenj në problemin e shpyllëzimit dhe gjithashtu fajtor për rrezikimin e disa specieve që jetojnë në pyje.”

Ajo theksoi se rëndësia e drunjve është e pamatshme. Sipas saj shpyllëzimi është shkaktar edhe për shumë katastrofa natyrore si vërshimet, erozioni, zhdukja e biodiversitetit, rritja e CO2 në atmosferë, ngrohja globale etj. Në anën tjetër, cikli i jetës së letrës është i dëmshëm për mjedisin dhe për organizmat, që nga fillimi deri në fund, pasi që fillon me prerjen e një peme dhe shumicën e herëve përfundon duke u djegur, e me këtë rast liron dioksidin e karbonit në atmosferë. Po ashtu, shumica e materialeve në vendgrumbullime (deponi) janë prej letre (rreth 26%). “Kur letra kalbet, ajo liron metan i cili është një gaz i dëmshëm që kontribuon në efektin serrë. Letra është e riciklueshme, por jo të gjithë e riciklojnë. Kjo është edhe njëri nga shkaktarët e problemeve të shumta mjedisore”, shtoi ekologia Kokollari.

Më tej ekologia potencoi se industritë e letrës prodhojnë okside të azotit dhe oksid squfuri që janë kontribuues kryesorë në shiun acidik. Po ashtu, këto industri janë burime të lëndëve të ngurta dhe lëndëve të tjera të dëmshme, të cilat derdhen në lumenj dhe liqene duke bërë ndotjen e tyre dhe biodiversitetin e tyre.

“Prodhimi i letrës përfshin edhe përdorimin e një sasie të madhe të energjisë, që është një nga problematikat globale, ku edhe ballafaqohemi me krizën globale të energjisë. Këto probleme të lartpërmendura dhe një sërë problemesh tjera që i sjell prodhimi i letrës, bëjnë që të kërkojmë zgjidhje të tjera alternative për ta zëvendësuar përdorimin e letrës”, nënvizoi znj. Kokollari.

Motilokal.com bashkëbisedoi edhe me njohësin e mjedisit si dhe drejtorin e Institutit të Politikave Mjedisore në Shqipëri, Endri Haxhirajn, i cili u shpreh: “Përdorimi i letrës në fakt është problem mjedisor që jo çdo kush do të donte të fliste. Përse? Prodhimi i letrës harxhon shumë energji si dhe ka shkarkime të larta karboni.”

Ai theksoi se prerja e pemëve, përpunimi, prodhimi i letrës dhe shpërndarja, të gjitha këto procese sot kryhen kryesisht me energji fosile dhe shkarkojnë CO2, pa marrë parasysh prerjen e pemëve dhe heqjen si prodhues O2-shi.

“Gjithashtu, është një proces që kërkon shumë ujë, 324 litra për një kg letër, ose 10 litra ujë për të prodhuar një fletë A4”, shtoi njohësi i mjedisit Haxhiraj.

Më tej ai shpjegoi se letra prodhohet me zbardhues me bazë klori dhe shpesh nga fabrikat e letrës kemi ndotje të ujit, tokës e ajrit nga klori i lëshuar nga procesi. Prandaj, duhet ulur drastikisht konsumi i letrës.

“Praktikisht në Shqipëri, shpërdorohet shumë letër. P.sh vetëm lëshimi i një fature të fiskalizuar me pagesë me bankë printohet në të paktën 3 faqe për blerësin dhe minimalisht 1 faqe për shitësin ndërkohë që faturat mund të ishin të gjitha online. Së fundmi, edhe çmimi i letrës është rritur tashmë, kështu që përveç ndotjes që po i bëjmë brezave, ka filluar edhe një problem në anën financiare”, deklaroi Haxhiraj.

Cila është zgjedhja?

Ekologja Albulena Kokollari për Motilokal thotë se një nga zgjidhjet për reduktimin e letrës është dixhitalizimi.

“Dixhitalizimi është një proces i konvertimit të informacionit nga forma e shtypur në një format dixhital (të kompjuterizuar). Ky proces është mjaft i rëndësishëm pasi që ndihmon në përmirësimin e efikasitetit të procesit, qëndrueshmërisë dhe cilësinë e tij. Ky proces kursen kosto, eviton gabimet njerëzore, i ruan më sigurt të dhënat, mundëson analizimin më të lehtë të të dhënave, etj. Si proces i ka ndihmuar shumë bizneset dhe është shumë i rëndësishëm për ta. Përmes dixhitalizimit, personat kanë qasje kudo dhe kurdo në të dhënat e tyre, pasi celularët është teknologjia më e përdorur nga të gjithë njerëzit. Tani edhe pagesat, dërgesat, dokumentet e shumë aktivitete të rëndësishme për ne mund t’i bëjmë në mënyrë dixhitale”, theksoi ekologja Kokollari.

Fakte rreth letrës dhe mbetjeve të letrës:

324 litra ujë përdoren për të bërë 1 kilogram letër.

Për të bërë një copë letër A4 nevojiten 10 litra ujë.

93% e letrës vjen nga pemët.

50% e mbetjeve të bizneseve përbëhet nga letra.

Për të printuar një botim të së dielës të Neë York Times duhen 75,000 pemë!

Riciklimi i 1 ton letre kursen rreth 682,5 litra vaj, 26,500 litra ujë dhe 17 pemë.

Kërkesa për letër pritet të dyfishohet para vitit 2030.

Nga Shkelzen Rrecaj

Publikohen të dhënat nga hulumtimi për menaxhimin e mbeturinave në komunën e Prizrenit

Ojq Ec Ma Ndryshe publikon infografikat me të gjeturat nga hulumtimi mbi ‘Menaxhimin e Mbeturinave’ në komunën e Prizrenit që u realizua gjatë muajit dhjetor 2021.

Ky hulumtim ka për qëllim të analizoj se si qytetarët e vlerësojnë menaxhimin e mbeturinave në qytet dhe për ti kuptuar problemet dhe shqetësimet me të cilat ata ballafaqohen.

Për më shumë:

https://ecmandryshe.org/repository/docs/220110145911_Menaxhimi_i_Mbeturinave_A4.pdf

HumanRightivism
Embassy of Sweden in Pristina
Community Development Fund – CDF
EC Ma Ndryshe

Vdekjet e parakohshme për shkak të ndotjes: Ballkani në situatën më të keqe

Ndotja e ajrit në Ballkanin Perëndimor shkakton një numër të madh vdekjesh të parakohshme dhe pasojat përfshijnë jetëgjatësi më të shkurtër dhe përkeqësim të shëndetit publik – prandaj duke përmirësuar sistemet shëndetësore është e nevojshme të përmirësohet urgjentisht cilësia e ajrit dhe shëndeti publik.
Kështu deklaroi Fondi Evropian për Ballkanin gjatë zbatimit të këtij muaji të fazës së tretë të kampanjës “Ballkani i Bashkuar për Ajër të Pastër” me partnerë nga rajoni.

Qëllimi i kësaj faze të kampanjës është të informojë qytetarët për pasojat e ndotjes në shkallën e vdekshmërisë dhe shëndetit në Ballkanin Perëndimor dhe t’i ftojë të bashkohen në luftën për përmirësimin e cilësisë së ajrit dhe zgjatjen e jetës sonë.

Sipas të dhënave të fundit të Agjencisë Evropiane të Mjedisit, cilësia e dobët e ajrit në rajon shkakton më shumë se 30,000 vdekje të parakohshme, dhe Qendra e Përbashkët Kërkimore e BE-së thekson faktin se ndotja e ajrit mesatarisht kontribuon në uljen e jetëgjatësisë midis 0.4 dhe 1.3. vite në vendet e Ballkanit Perëndimor.

Studimet tregojnë gjithashtu se termocentralet me qymyr vetëm në Ballkanin Perëndimor përbëjnë dëme ekonomike që variojnë midis 1.2 miliardë dhe 3.4 miliardë euro në vit për kostot e kujdesit shëndetësor.

Kërkesat e kampanjës “Ballkani i Bashkuar për Ajër të Pastër” janë si më poshtë:

Përcaktimi i uljes së ndotjes së ajrit si një prioritet kombëtar, rajonal dhe ndërkombëtar dhe integrimi i tij në të gjitha proceset e planifikimit.
Rritja e fondeve buxhetore për kontrollin e ndotjes dhe krijimi i sistemeve për monitorimin e ndotjes dhe efekteve të saj në shëndet.
Duhet të ndërtohen partneritete shumësektoriale në nivel lokal, kombëtar dhe rajonal për të përmirësuar kontrollin e ndotësve dhe për të përmirësuar cilësinë e ajrit.
Parandalimi i sëmundjeve jo të transmetueshme që vijnë nga cilësia e dobët e ajrit duhet të integrohet midis prioriteteve të politikave mjedisore dhe shëndetësore.

“Për të ndihmuar në zgjatjen e jetës, bashkohuni me luftën e qytetarëve të Ballkanit Perëndimor të bazuar në solidaritet dhe bëhuni pjesë e kampanjës ‘Ballkani i Bashkuar për Ajër të Pastër’”, thuhet në komunikatë.

Kampanja “Ballkani i Bashkuar për Ajër të Pastër” u iniciua nga Fondi Evropian për Ballkanin në partneritet me këto organizata: Eco Forum nga Zenica, Instituti i Menaxhimit të Territorit Mjedisor nga Tirana, Sbunker, truAktiv dhe Balkan Green Foundation nga Prishtina, Air Care nga Shkupi, OZON nga Podgorica, Instituti Rregullator i Energjive të Ripërtëritshme dhe Mjedisit dhe Shkolla e Hapur e Beogradit nga Beogradi.

Kampanja zhvillohet për të dytin vit radhazi, duke synuar ndërgjegjësimin e qytetarëve të rajonit për shkaqet dhe pasojat e ndotjes, mënyrat e mundshme të përmirësimit të cilësisë së ajrit dhe luftën për një mjedis më të shëndetshëm.

“Ballkani i Bashkuar për Ajër të Pastër” thekson domosdoshmërinë e bashkëpunimit rajonal për transformimin e industrisë së energjisë dhe sistemit të mbrojtjes së mjedisit, i cili do të përmirësonte si ekonominë ashtu edhe shëndetin publik.

Zyra Kombëtare e Auditimit (ZKA) ka filluar auditimin e performancës në fushën e energjisë dhe mjedisit

Zyra Kombëtare e Auditimit (ZKA) ka filluar auditimin e performancës në fushën e energjisë dhe mjedisit me temën “Sistemi i licencimit të hidrocentraleve dhe ndikimi i tyre në mjedis dhe ujëra (2015 – 2021)”. Trajtimi i kësaj teme të auditimit është me rëndësi të veçantë pasi që shfrytëzimi i ujërave për prodhimin e energjisë elektrike duhet të bëhet në mënyrën e duhur duke mos ndikuar në cilësinë dhe rrjedhën e ujërave.

Raportimet e ndryshme në media dhe hulumtimet fillestare në fazën e planifikimit në këtë fushë tregojnë se ka indikacione që procesi i licencimit të hidrocentraleve karakterizohet me mangësi dhe mungesë të transparencës. Poashtu ka indikacione për moskoordinim mes palëve përgjegjëse gjatë procesit të licencimit, mungesë të mbikëqyrjes së duhur nga institucionet përgjegjëse që për pasojë mjedisi mund të rrezikohet nga kjo veprimtari. Ndikimi që ka kjo veprimtari në mjedis dhe treguesit fillestar të problemeve në këtë fushë kanë shërbyer që ZKA-ja të fillojë këtë auditim.

Objektivë e këtij auditimi është vlerësimi i dhënies së licencave për hidrocentralet dhe aktivitetet e institucioneve publike për mbrojtjen e mjedisit nga veprimtaria e hidrocentraleve. Qëllimi kryesor i këtij auditimi është që të kontribuojë në përmirësimin e procesit të licencimit dhe të sigurojë se shfrytëzimi i ujërave bëhet në mënyrë më efikase dhe efektive duke arritur qëllimin e synuar dhe të sigurohet mbrojtja e ujërave dhe mjedisit.

Procesit të auditimit do t’i nënshtrohen Zyra e Rregullatorit të Energjisë; Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës; Ministria e Ekonomisë si dhe komuna e Dragashit, Mitrovicës, Deçanit dhe komuna e Shtërpcës. Poashtu, auditimit mund t’i nënshtrohen edhe Agjencia e Pyjeve të Kosovës dhe Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sportit varësisht nëse kanë ndërlidhje me fushën e audituar. Në kuadër të këtyre institucioneve fokus i auditimit do të jenë departamentet e lëshimit të lejeve dhe departamentet e inspektoratit lidhur me ndikimin në mjedis dhe ujëra. Fushëveprimi do të fokusohet te dhënia e licencave për hidrocentralet përgjatë viteve 2015 -2020 dhe ndikimi i tyre në mjedis dhe ujëra.

Qëllimi kryesor i ndërtimit të hidrocentraleve në Kosovë është arritja e cakut prej 25% krahas marrëveshjes së Direktivës së vendosur të BE-së 2019/32/EC për prodhimin e energjisë së ripërtëritshme deri në vitin 2020 duke zvogëluar ndikimin në mjedis dhe ujëra. Në Kosovë përgjatë viteve 2015–2020 janë ndërtuar rreth 20 hidrocentrale të vogla të cilat ofrojnë një kapacitet të prodhimit rreth 86 MW. Hidrocentralet duhet të ndërtohen në koncesion me institucionet publike, të pajisen dhe të zbatojnë rregullat dhe kriteret e lejeve mjedisore me qëllim të mbrojtjes së ujërave dhe mjedisit dhe të sigurojnë cilësinë e prurjes së ujërave dhe rrjedhën e tyre.

Aktivitetet e secilit institucion përgjegjës për ndërtimin e hidrocentraleve dhe funksionalizimin e tyre me qëllim të prodhimit të energjisë elektrike duhet të zhvillohen në pajtim me parimet e pajtueshmërisë, ekonomisë, efikasitetit dhe efektivitetit. Po ashtu të ofrojnë transparencë dhe trajtim të barabartë për operatorët ekonomik të cilët synojnë shfrytëzimin e ujërave për prodhim të energjisë.

ZKA-ja është e përkushtuar të kryej tema relevante dhe të rëndësishme për Kuvendin e Kosovës dhe qytetarët duke ofruar rekomandime të dobishme për mbrojtjen e mjedisit dhe fuqizimin e sundimit të ligjit në Kosovë.

Dorëzohet kallëzim penal për degradimin e ujëvarës dhe parkut të Mirushës

OJQ Qytetarët Aktivë ka dorëzuar kallëzim penal lidhur me degradimin e Monumentit Natyror “Ujëvarat dhe Parku i Mirushës“ e shpallur si zonë e veçantë, lidhur me projektin: Pastrimi i Ambientit dhe rregullimi i stazës për këmbësor dhe biçikleta me ndriçim dhe pushimore prej rrugës regjionale Klinë-Gjakovë deri te Ujëvara e Mirushës, raporton Ekonomia Online.

Flutura Zymi nga kjo organizatë tha se zyrtarët e përfshirë të Komunës së Klinës dhe Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor, Infrastrukturës MMPHI, me veprimet dhe mosveprimet e tyre kanë kryer vepra penale të degradimit ose shkatërrimit të mjedisit sipas nenit 338 të Kodit Penal të Kosovës, lejimit të kundërligjshëm të instalimeve që ndotin mjedisin neni 340, keqpërdorimit të besimit neni 330 si dhe keqpërdorimit të pozitës apo autoritetit zyrtar të sanksionuar me neni 414 të Kodit Penal.

“Projekti i iniciuar nga Komuna e Klinës me datën 19.07.2019 nuk parashihet në planin hapësinor të Mirushës, nuk ka pasur as debat publik dhe as vendim nga Kuvendi i Kosovës apo Kuvendi Komunal, më pastaj me datën 31.07.2019 MMPHI autorizon projektin me fillimin dhe realizimin e procedurave të prokurorimit, me shumë 384 00 euro pa leje mjedisore, pa leje ndërtimi, pa vlerësim të ndikimit në mjedis pa raport mjedisor si dhe pa rekomandimet e Institutit të Kosovës për Mbrojtjen e Natyrës dhe njëkohësisht projekti nuk ka vlerësim të pranueshmërisë për rrjetin ekologjik i cili është i detyrueshëm sipas Ligjit për Mbrojtjen e Natyrës”.

Sipas saj, projekti në fjalë ka degraduar zonën 1 dhe 2 e cila është zonë strikte, kanë ndërhyrë në shtegun ekzistues në gjerësi prej 2 metra duke e degraduar në 10 deri 15 metra për 2.3 km, ndërhyrje e cila ka ndikuar në karakteristikat  dhe vlerat për të cilat Mirusha është shpallur Monument Natyror sipas Nenit 14 të Ligjit për mbrojtjen e Natyrës, raporton EO.

Ambasadorja suedeze në Kosovë, Karin Hernmarck: Ajri i ndotur ka pasoja të rënda shëndetësore

Cilësia e ajrit ka rëndësi jetike për shëndetin e qytetarëve të Kosovës

Ambasada e Suedisë në Kosovë ka filluar fushatën e tretë radhazi ‘Të flasim për ajrin ‘ në bashkëpunim me platformën e gazetarisë së gjelbër ‘BB Green Kosova’.

‘Le të flasim për ajrin’, është fushatë e organizuar nga Ambasada e Suedisë në Kosovë, me ideatoren dhe krijuesen e fushatës digjitale të nisur që në vitin 2019, vetë ambasadoren Karin Hernmarck.

Fushata do të shtrihet në aspektin medial dhe digjital, nëpër rrjetet sociale, me ç’rast, këtë vit, qëllimi i fushatës ishte, që përmes storieve të gazetarëve, intervistave dhe raportimeve të përditshme të sjellin më afër qytetarëve, por edhe të vetë politikanëve, rëndësinë që ka cilësia e ajrit, por edhe pasojat nga ndotja e tij.

Ne duhet të flasim për ajrin, për ndotjen e tij, që e shkaktojnë për çdo ditë termocentralet, sidomos gjatë dimrit, këtu në Kosovë, dhe në përgjithësi, nga lëndet djegëse apo nga ndotës të tjerë.

Fushata ka filluar më 1 dhjetor dhe do të vazhdojë deri më 28 shkurt të vitit 2022, kurse gjatë këtyre ditëve, çdo javë do të publikohen intervista të profileve të ndryshme duke treguar se çfarë dëmesh sjellë vazhdimisht, ajri i ndotur në aspektin shëndetësor dhe atë mjedisor.

Veçoria e edicionit të tretë është se, përveç përfshirjës së gazetarëve të gjelbër nga Kosova në këtë fushatë, do të raportojë nga Suedia edhe gazetari Lennart Berggren, i cili do të fokusohet në teknikat suedeze të ngrohjes dhe të izolimit të shtëpive. Pra, përveç që do të flasim për gjendjen, gjatë fushatës do të vijnë edhe disa zgjidhje suedeze, në këtë aspekt.

Shkatërrimi i objektit me tjegulla azbesti nga NBP-ja, Ministria e Mjedisit publikoi rezultatet e analizave të kryera në Gjermani

Shkatërrimi i azbestit nga objektet në Lagjen Lakrishtë, të Prishtinës nga Ndërmarrja Publike Banesore i përket shkallës së 3-të (20%), të mbetjeve kancerogjene me rrezikshmëri shumë të lartë kontaminimi.

Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës ka publikuar rezultatin e bërë në një laborator në Gjermani.

“Me qëllim të shqyrtimit të rezultatit të analizave për Azbestin e shkatërruar në Lakrishtë nga Ndërmarrja Publike Banesore, me datë 15.10.2021, kemi dërguar materialin e Azbeztit në Laboratorin e Gjermanisë, me ç’rast është bërë ekzaminimi mikroskopik i skanimit të mostrës së Azbestit sipas udhëzimit “VDI 3866 dhe CRB REM PA”, thuhet në njoftim.