Përmirësimi i cilësisësë ajrit përmes energjisë efiqiente

Aji i pastër dhe qëndrueshmëria mjedisore janë parakusht për një jetë më të mirë për të gjithë njerëzit. Ky video material tregon për përkrahjen e BE-së në Kosovë, përmes zbatimit të energjisë efiçiente në shkolla dhe në spitale në Kosovë siç janë shfrytëzimi i avullit në vend të naftës, fasadimeve dhe izolimeve përcjellëse të këtyre objekteve etj.

https://www.facebook.com/111159450487881/posts/412157777054712/

Në sheshin e Pejës vendoset monitori elektronik për matjen e cilësisë së ajrit

Cilësia e ajrit në Pejë të hënën ishte i dobët.

Kështu tregonte monitori elektronik për matjen e cilësisë së ajrit në kohë reale, i vendosur në sheshin e qytetit nga organizata mjedisore e Pejës “Let’s Do It Peja”.

Ky matës tregon parametrat e në kohë reale të nivelit të monoksidit të karbonit, dyoksidit të sulfurit, dyoksidit të azotit, ozonit dhe grimcave të pluhurit në ajër të liruara nga gazrat e ndryshme.

Në këtë ekran vizual elektronik me prekje (Touchscreen), qytetari mund të lexojë informacione të shumta jo vetëm për cilësinë e ajrit, por edhe për ndotësit e ajrit, pasojat për shëndetin nga ndotja e ajrit dhe rekomandime të ndryshme për të mbrojtur ajrin nga ndotja.

Përurimi i këtij monitori digjital për monitorimin e cilësisë së ajrit, është shoqëruar edhe nga një grup nxënësish të fillores, që mbanin në duar pankarta të ndryshme me mbishkrime ndër të tjera: “Stop ndotjen e ajrit sepse po ndotim jetën tonë”, “Ndaloni ndotjen e ajrit”, “Stop ndotjes së ambientit”, “CO2 krijojnë Ozon”, “Përdorimi i biçikletës më i shëndetshëm se i makinës”.

“E kemi vendosur këtu në sheshin e qytetit që është shumë i frekuentuar, që me ju tregua qytetarëve të Pejës sa është ndotja e ajrit në kohë reale dhe çka mund bëjnë ata për ta parandaluar ndotjen e ajrit. Pra nuk është vetëm një ekran informimi për cilësinë e ajrit në kohë reale, por edhe për vetëdijesimin e qytetarëve për ruajtjen e ajrit nga ndotja”, u shpreh Gent Agolli nga organizata mjedisore “Let’s Do It Peja”, para se të përurohej ky monitor me një kosto mbi 6 mijë euro.

Ky monitor është vendosur në kuadër të projektit për ngritjen e vetëdijes institucionale dhe qytetare kundër ndotjes së ajrit “United for Clean Air – Të bashkuar për ajrin”, të financuar nga Zyra e Bashkimit Evropian në Kosovë dhe në mbështetje edhe të Komunës së Pejës.

“Të kontribuojmë secili prej nesh që të shfrytëzojmë sa më tepër mjete alternative për lëvizje, si biçikleta dhe të ecim më tepër këmbe në qytet dhe sa më pak të shfrytëzohen automjete për lëvizje në qytet. Dhe për ngrohje të përdoren ngrohje që nuk shkaktojnë ndotje të ajrit”, u shpreh Rajan Arapi, drejtor komunal për Urbanizëm dhe Mbrojtje të Mjedisit.

Vendosjes së këtij monitori në kuadër të projektit  “Të bashkuar për ajrin”, më qëllim të përmirësimit të cilësisë së ajrit në Pejë, i ka paraprirë mbjellja a fidanëve javën e kaluar në dy shkolla të mesme të Pejës, në çerdhen publike dhe në hapësirat e Spitalit të Përgjithshëm të Pejës, si dhe një draft raport i publikuar muajin e kaluar për cilësinë e ajrit në Pejë dhe gjendjes së krijuar nga ndotësit e ndryshëm të ajrit.

Sipas atij raporti është rrit numri i ndotësve të ajrit në Pejë dhe burimet kryesore të ndotjes së ajrit, sipas këtij raporti në radhë të parë është trafiku, si burim më i madh i ndotjes së ajrit. Pastaj furrat e bukës, qebaptoret, piceritë, restorantet, hotelet, si dhe objektet private e publike, cilat përdorin për ngrohje dru, qymyr, pelet dhe mazut, fabrika që përdorin për ngrohje vajra të përdorura, goma të vjetra dhe bizneset që punojnë me tekstil, që shpesh djegin edhe tekstilin për ngrohje, lëndë këto që janë të ndaluara.

Në këtë draft-raport, sikurse edhe në monitorin për cilësinë e ajrit, gjenden edhe rekomandimet për përmirësimin e cilësisë së ajrit, në mesin e të cilave edhe vendosja e filtra në oxhaqe te ndotësit potencial, reduktimi maksimal i përdorimit të lëndëve djegëse fosile, ndërmarrja e iniciativës për ndërtimin e ngrohtores së qytetit, ndërtimi i shtigjeve të biçikletave, ndalimi i regjistrimit të automjeteve të vjetra dhe pa filtër, të bëhet me shumë promovimi i cilësisë së ajrit dhe ndikimi i ajrit të ndotur në shëndetin e njeriut. Prandaj siç thanë përfaqësuesit e organizatës mjedisore “Let’s do it Peja”, ky monitor dhe matjet e cilësisë së ajrit kanë për qëllim ngritjen e vetëdijes së qytetarëve për përmirësimin e cilësisë së ajrit si dhe vetëdijesimin e bizneseve ndotëse për instalimin e filtrave për pastrimin e gazrave të emetuara në ajër.

Kapaciteti i instaluar i energjisë solare në Kosovë në fund të vitit 2020 ishte 20.9 megavat

Sipas raportit të fundit ‘Sigura e Furnizimit me Energji Elektrike në Kosovë: Vlerësimi i gjeneruesve fotovoltaik në Kosovë’ të përgatitur nga DT Global për USAID në Kosovë, kapaciteti total i instaluar i energjisë solare fotovoltaike në fund të vitit 2020 është 20.9 megavat.

Kur konvertohet në energji, ky kapacitet përfaqëson një pjesë modeste prej 0.04% të konsumit total të energjisë elektrike në Kosovë.

Sektori solar në rritje, rritja u përshpejtua nga masat për energji të ripërtëritshme brenda skemës granteve bujqësore

Që nga viti 2013, sektori solar fotovoltaik vazhdoi të rritet përkundër shumë sfidave me të cilat u përball si industri e re, thuhet në raport.

‘Nxitja e vërtetë për sektorin erdhi në 2014, kur Ministria e Bujqësisë prezantoi masat për energji të ripërtëritshme brenda skemës së granteve bujqësore. Bazuar në numrin e granteve të dhëna që nga viti 2014, dhe informacionit nga Ministria e Bujqësisë dhe firmat e instalimeve, në sektorin e bujqësisë ka rreth 1,073 projekte të instaluara të shkëputura nga rrjeti, me kapacitet total të instaluar prej 3,690 kilovat’, thuhet në raportin e USAID të siguruar nga Kosovo.Energy.

Kapaciteti mesatar i instaluar i paneleve solare fotovoltaike për grante bujqësore është ndërmjet 1 dhe 5 kilovat për projekt dhe midis 6-12 kilovat për objektet agro-përpunuese.

Skema e mbështetjes përmes tarifës nxitëse ka sjell 10 megavat projekte solare në operim

Sipas raportit të USAID, rritja më e madhe e kapaciteteve solare në Kosovë ka ndodhë gjatë vitit 2018, ndërsa shumica e projekteve që kishin filluar operimin ishin pjesë e skemës së mbështetjes të bazuar në tarifën nxitëse në Kosovë.

Pas vitit 2018, viti 2019 ka shënuar vitin me më së shumti projekte solare, prapë përmes skemës mbështetëse të bazuar në tarifën nxitëse.

Ndryshe, sipas raportit, skema mbështetëse e bazuar në tarifën nxitëse, gjatë periudhës 2013-2019, rezultoi me gjithsejt 42 kërkesa për autorizim. Gjashtë nga këto kërkesa kanë marrë edhe autorizimin përfundimtar dhe tani janë në operim. Fuqia e instaluar e këtyre projekteve është 10 megavat në orë.

Ndërkaq, raporti thekson se rreth 8 kërkesa në skemën mbështetëse të bazuar në tarifën nxitëse, me gjithsej 20 megavat kapacitete të instaluara kanë marrë autorizimin preliminar ndërsa 28 kërkesa tjera me gjithsej 82.26 megavat fuqi të instaluar janë ‘kërkesa në shqyrtim’ ose ‘në listën e pritjes’.

50 projekte me fuqi prej 1,527,91 kilovat orë janë në operim përmes skemës mbështetëse për gjeneruesit vetë-konsumues

Ndërsa, skema tjetër mbështetëse për gjeneruesit vetë-konsumues e vendosur në 2018 dhe deri në fillim të dhjetorit 2020, ka rezultuar në 1,527,91 kilovat ose pesëdhjetë projekte të autorizuara që janë në operim, thuhet në raportin e USAID.

Në këtë kategori, vetëm një projekt është në fazë shqyrtuese, me kapacitet të instaluar prej 67.2 kilovatësh, thuhet në raport.

Raporti ka theksuar se bjatë periudhës 2013 –2020, janë realizuar një numër i konsiderueshëm i instalimeve pas njehsorit.

Bazuar në sondazhin e projektit për siguri të furnizimit me energji elektrike të USAID në Kosovë, të kryer gjatë tetorit-nëntorit 2020, ka të paktën 180 instalime të tilla të gjetura kryesisht në biznese të sektorit privat aktive në shpërndarje, shitje me pakicë dhe prodhim.

‘Skema Mbështetëse e bazuar në Kornizën e Rregulluar (që përfshin çmimin referent për BRE-të) nuk është përdorur nga ndonjë zhvillues deri më sot’, thuhet në raport.

Klima aktuale për investime në projekte solare në Kosovë: mesatarisht e favorshme

Për përgatitjen e projekteve në shkallë shërbimi të energjisë solare fotovoltaike prej 200 megavatësh, Kosova me mbështetjen e partnerëve ndërkombëtarë tashmë është në proces të zhvillimit të një baze të re ligjore për përfshirjen e sektorit privat bazuar në ankande dhe tenderim konkurrues, thuhet në raport.

‘Për projekte në shkallë të vogël të energjisë solare fotovoltaike për vetë-konsum, Kosova ka vendosur një skemë tjetër mbështetëse në formën e njehsimit neto, e cila deri më tani është dëshmuar të jetë mesatarisht e suksesshme për shkak të një numri të barrierave ligjore dhe teknike’, ka theksuar raporti.

Në anën tjetër, raporti i ri i USAID ka konkluduar se klima aktuale e investimeve për projekte solare fotovoltaike në shkallë të vogël në Kosovë mund të konsiderohet mesatarisht e favorshme, pasi që bankat lokale dhe Institucionet Shumëpalëshe të Financimit (ISHF) tashmë janë duke siguruar financim bazuar në normat e interesit të tregut, dhe Fondi Kosovar për Garanci Kreditore (FKGK) po siguron garanci kreditore.

‘Për projektet e energjisë solare FV në shkallë shërbimi, sfidat kyçe janë të lidhura me nevojën për të mbuluar risqet e likuiditetit, politikave, politike dhe të ndërprerjes së biznesit, dhe nevojën për të përmirësuar njohuritë e financimit të projekteve (p.sh., struktura, siguria, dhe zbutja e risqeve)’, thuhet në raport.

Si palë kontraktuese e Komunitetit të Traktatit të Energjisë, Kosova është e detyruar të zhvillojë sektorin solar

Kosova është Palë Kontraktuese e Traktatit të Komunitetit të Energjisë të lidhur mes Bashkimit Evropian dhe vendeve të Evropës Juglindore për të zgjeruar tregun e brendshëm të energjisë të BE-së në Evropën Juglindore dhe më gjerë.

Si palë kontraktuese, Kosova ka marrë një numër detyrimesh që rrjedhin nga Traktati, duke përfshirë caqet e detyrueshme për pjesën e energjisë së ripërtërishme në konsumin përfundimtar të energjisë.

Sipas raportit të USAID, skema stimuluese e njohur si ‘Tarifa Nxitëse’, së bashku me procedurën e autorizimit të bazuar në parimin ‘shërbim për të parin me radhë’, është dëshmuar e suksesshme.

‘Për të arritur caqet e detyrueshme për energji të ripërtëritshme të vitit 2020 të përcaktuara nga Traktati, Kosova ka vendosur politika, korniza ligjore dhe rregullative, dhe ka përcaktuar kapacitetin e instaluar për lloje të ndryshme të burimeve të ripërtërishme të energjisë (BRE) që do të mbështeten nga një skemë stimuluese e njohur si Tarifa Nxitëse, së bashku me Procedurën e Autorizimit bazuar në parimin “shërbim për të parin në radhë”, është dëshmuar të jetë e suksesshme, pasi ka tërhequr investime private vendore dhe të huaja për ndërtimin e kapaciteteve të reja gjeneruese të bazuara në BRE dhe ka ndihmuar Kosovën të përmbushë caqet e BRE-ve të vitit 2020’, vlerëson raporti.

Investitorët dhe kreditorët vendas kanë investuar në impiante fotovoltaike solare dhe hidrocentrale të vogla, ndërsa investitorët e huaj, të mbështetur nga institucionet financiare ndërkombëtare, përfshirë Bankën Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), kanë zbatuar me sukses projekte të mëdha të erës, nënvizon raporti.

Kosova në Rrjetin Evropian të Indeksit të Cilësisë së Ajrit

Pas një angazhimi të vazhdueshëm të Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës, në kuadër të programit të bashkëpunimit me Agjencinë e Mjedisit të Evropës, dhe me mbështetje të projekteve nga donatorët, Kosova ka arritur të bëhet pjesë e Rrjetit Evropian të Indeksit të Cilësisë së Ajrit.

Në kuadër të këtij rrjeti, krahas të dhënave të monitorimit nga të gjitha vendet e Evropës, tani prezantohen të dhënat në kohë reale edhe nga stacionet e rrjetit nacional të Kosovës për monitorimin e cilësisë së ajrit. Të dhënat ofrohen për 12 stacione dhe përfshijnë 5 parametrat kryesorë të cilësisë së ajrit: Grimcat e pluhurit PM10, Grimcat e pluhurit PM2.5, Oksidin e Azotit (NO2), Ozonin (O3) dhe Dyoksidin e Sulfurit (SO2).

Me realizimin e raportimit në kohë reale për të dhënat e cilësisë së ajrit, Kosova ka përmbushur edhe një obligim tjetër në procesin e obligimeve për raportim në Agjencinë e Mjedisit të Evropës dhe në Komisionin Evropian të paraparë sipas Direktivës për Cilësi të Ajrit 2004/107/EC.

Përndryshe, Indeksi Evropian i Cilësisë së Ajrit i Agjencisë Evropiane të Mjedisit i ofron përdoruesit të kuptojnë më shumë rreth cilësisë së ajrit ku jetojnë. Duke shfaqur të dhëna në kohë reale (deri në minutë) për të gjithë Evropën, përdoruesit mund të marrin njohuri për cilësinë e ajrit në qytetin e tyre, vendin e tyre, regjionin dhe mbarë Evropën dhe njëkohësisht mundë të bëjnë edhe krahasimin e cilësisë së ajrit në zonat përkatëse.

Për më shumë informacion vizitoni portalin e Indeksit Evropian të Cilësisë së Ajrit (https://www.eea.europa.eu/themes/air/air-quality-index)

Tabela e rezultateve të eko-inovacionit dhe indeksi i eko-inovacionit

Tabela e rezultateve të Eko-Inovacionit (Eco-IS) dhe Indeksi i Eko-Inovacionit ilustrojnë
performancën e eko-inovacionit në të gjithë Shtetet Anëtare të BE-së. Ata synojnë të
kapin aspekte të ndryshme të eko-inovacionit duke aplikuar 16 tregues të grupuar në pesë
dimensione: inputet eko-inovative, aktivitetet eko-inovacione, rezultatet e eko-
inovacionit, efikasitetin e burimeve dhe rezultatet socio-ekonomike. Indeksi i Eko-
Inovacionit tregon se sa mirë performojnë Shtetet Anëtare individuale në dimensione të
ndryshme të eko-inovacionit krahasuar me mesataren e BE-së dhe paraqet pikat e forta
dhe të forta të tyre. Eco-IS dhe Indeksi Eko-Inovacion plotëson qasjet e tjera të matjes së
inovacionit të vendeve të BE dhe synon të promovojë një pamje holistike mbi
performancën ekonomike, mjedisore dhe sociale.

“https://ec.europa.eu/environment/ecoap/indicators/index_en”