Çfarë është bujqësia rigjeneruese dhe pse ka rëndësi

Mirësevini në të ardhmen, pasi bujqësia rigjeneruese do të zgjidhë shumë probleme në të njëjtën kohë. Lëvizja vjen me bukurinë e lejimit të natyrës të bëjë punën e saj. Mëposhtë është një udhëzues mjaft gjithëpërfshirës i parimeve të tij dhe organizatave frymëzuese që drejtojnë këtë praktikë të qëndrueshme.

Duke shkuar në një vit dhe dekadë të re, jam i sigurt që keni shumë në mendjen tuaj. A jeni i shqetësuar me popullatën e bletëve? A jeni të frikësuar nga zjarret në të gjithë Australinë? A jeni i sëmurë nga ndotja e burimeve tona të çmuara të ujit? Ju mund të habiteni që bujqësia ka një aftësi të jashtëzakonshme për të zgjidhur shumë nga këto çështje. Por, nuk ka hyrë plotësisht në rrjedhën kryesore. Vjen me një emër që mbase nuk e keni njohur: bujqësia rigjeneruese.

Çfarë është Bujqësia Rigjeneruese?
Me sa e shoh, pjesa më e madhe e të kuptuarit të botës për bujqësinë është e kufizuar në dy gjykata: bujqësia konvencionale dhe bujqësia organike. Bujqësia rigjeneruese nuk është as bujqësi ekskluzivisht organike, dhe as nuk është plotësisht e natyrës konvencionale. Ndërsa parimet kryesore të bujqësisë organike janë të mbajnë procesin e rritjes sa më natyral që të jetë e mundur duke përjashtuar përdorimin e pesticideve dhe OMGJ-ve, dhe qëllimi i bujqësisë konvencionale është të maksimizojë rendimentin përmes përdorimit të plehut sintetik dhe teknologjisë, fokusi i bujqësisë rigjeneruese është në tokë dhe bashkëpunon me natyrën Qëllimi është të krijojmë një fermë produktive dhe një ekosistem të lulëzuar në të njëjtën kohë. Siç i shpjegova një herë një fermeri të hutuar, “ka të bëjë me lejimin e natyrës të bëjë punën për ne”.

Efekti i praktikimit të bujqësisë rigjeneruese është ai që rikthen shëndetin e tokës. Për fermerët, kjo nënkupton rendimente më të mëdha, qëndrueshmëri të tokave ndaj streseve të ndryshme (thatësira dhe lagështi e tepërt), ulje e nevojës për kosto të jashtme të inputeve (plehrave dhe pesticideve) dhe rritje të fitimeve. Për konsumatorët, rritjet në shëndetin e tokës çojnë në ushqime më të dendura me lëndë ushqyese, një mjedis miqësor për pjalmuesin, habitate të botës së egër, kontroll të erozionit, kontroll të rrjedhjes së ndotjes dhe sekuestrim të karbonit përmes fotosintezës, duke ndihmuar kështu të ndryshojmë ndryshimin e klimës. Me pak fjalë, zgjidh të gjitha problemet e botës!

Në shumë mënyra, ne jemi duke rikuperuar parimet që u hodhën poshtë revolucionit të bujqësisë industriale dhe duke i integruar ato brenda sistemeve që kemi zhvilluar gjatë tetëdhjetë viteve të fundit. Me fjalë të tjera, bujqësia rigjeneruese nuk është një refuzim i bujqësisë konvencionale ose organike, por një përmbushje më e thellë e sistemeve të tyre. Mos harroni atë frazë, “dëgjoni pleqtë tuaj?” Po, mirë rezulton, kjo është në të vërtetë e vërtetë.

Ndërsa ka disa argumente mbi atë që do të thotë posaçërisht bujqësia rigjeneruese, bujqësia rigjeneruese tenton të drejtohet nga pesë parime themelore:

Lërimi minimal i tokës
Mirëmbajtja e mbetjeve në tokë
Vendosja e rrënjëve të gjalla
Diversiteti i të korrave
Integrimi i bagëtive

Emetimet e gazrave po e ndryshojnë strukturën e atmosferës së Tokës


Stratosfera në tkurrje është një sinjal i zymtë i emergjencës klimatike dhe ndikimit në shkallë planetare që ushtron tani njerëzimi, sipas Juan Añel, në Universitetin e Vigo, Ourense në Spanjë dhe pjesë e ekipit kërkimor. “Ishte tronditëse,” tha ai. “Kjo dëshmon se ne jemi duke e ngatërruar atmosferën deri në 60 kilometra mbi tokë.”

Shkencëtarët tashmë e dinin që troposfera po rritet në lartësi ndërsa emisionet e karbonit u rritën dhe kishin hipotezuar se stratosfera po zvogëlohej. Por studimi i ri është i pari që e demonstron këtë dhe tregon se ka kontraktuar në të gjithë globin që prej të paktën viteve 1980, kur të dhënat satelitore u mblodhën për herë të parë.

Shtresa e ozonit që thith rrezet UV nga dielli është në stratosferë dhe studiuesit kishin menduar se humbjet e ozonit në dekadat e fundit mund të ishin fajtorë për tkurrjen. Më pak ozon do të thotë më pak ngrohje në stratosferë. Por studimi i ri tregon se është rritja e CO2 që qëndron pas tkurrjes së qëndrueshme të stratosferës, jo niveleve të ozonit, e cila filloi të tërhiqej pasi traktati i Montrealit 1989 ndaloi CFC-të.

Studimi, i botuar në revistën Environment Research Letters, arriti në përfundimet e tij duke përdorur një grup të vogël vëzhgimesh satelitore të marra që nga vitet 1980 në kombinim me modele të shumta klimatike, të cilat përfshinin ndërveprimet komplekse kimike që ndodhin në atmosferë.

“Mund të ndikojë në trajektoret satelitore, kohën e jetës orbitale dhe rigjetjet lidhur me përhapjen e valëve të radios, dhe përfundimisht performancën e përgjithshme të Sistemit Global të Pozicionimit dhe sistemeve të tjera të lundrimit me bazë hapësinore”, thanë studiuesit.

Prof Paul Williams, në Universitetin e Reading në Mbretërinë e Bashkuar, i cili nuk ishte i përfshirë në kërkimin e ri, tha: “Ky studim gjen provat e para vëzhguese të tkurrjes së stratosferës dhe tregon se shkaktarë e vërtetë janë emetimet tona të gazrave serrë sesa ozoni.”

“Disa shkencëtarë kanë filluar ta quajnë atmosferën e sipërme” injorosferë “sepse është studiuar aq dobët”, tha ai. “Ky dokument i ri do të forcojë rastin për vëzhgime më të mira të kësaj pjese të largët, por shumë të rëndësishme të atmosferës.”

“Është e jashtëzakonshme që ne jemi ende duke zbuluar aspekte të reja të ndryshimit të klimës pas dekadave të hulumtimit,” tha Williams, hulumtimi i vetë të cilit ka treguar se kriza e klimës mund të trefishojë sasinë e turbulencave të rënda të përjetuara nga udhëtarët e ajrit. “Kjo më bën të pyes veten se çfarë ndryshimesh të tjera po shkaktojnë emisionet tona në atmosferën që ende nuk i kemi zbuluar .”

Dominimi i veprimtarive të njerëzimit në planet ka bërë që shkencëtarët të rekomandojnë deklarimin e një epoke të re gjeologjike: Antropocenin.

Ndër shënuesit e sugjeruar të Antropocenit janë elementët radioaktivë të shpërndarë nga testet e armëve bërthamore në vitet 1950 dhe kockat e pulave shtëpiake, falë rritjes së prodhimit të pulave pas luftës së dytë botërore. Shkencëtarë të tjerë kanë sugjeruar ndotjen e përhapur si pasojë e përdorimit të plastikës si një shënues i një epoke plastike, për të ndjekur epokën e bronzit dhe hekurit.

Pellgu i Drinit

Pellgu i Drinit ndodhet në jug-lindje të Gadishullit Ballkanik me trupa ujorë dhe ujëmbledhës të shpërndarë në të gjithë Shqipërinë, Greqinë, Kosovën, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut. Ai përfshin nën-pellgjet e lumenjve Drini i Zi, Drini i Bardhë, Drin dhe Buna / Bojana, të liqeneve të Prespës, Ohrit dhe Skadarit / Shkodrës, ujëmbajtësit themelorë dhe zonës fqinje bregdetare dhe detare.

Zona e përgjithshme gjeografike e pellgut të Drinit është 20,361 km2. Pellgu karakterizohet kryesisht nga relievi malor, majat më të larta të të cilave janë Alpet Dinarike në mbi 2500 m mbi nivelin e detit, si dhe toka e rrafshët përreth zonës bregdetare të pellgut në Shqipëri.

Si funksionon cikli jetësor i një pylli të qëndrueshëm?

Faza 1. Fidanet rriten në serra derisa të jenë aq të forta sa të rriten në pyje.
Faza 2. Në moshën pesë vjeç fidanët transportohen nga shtëpitë e gjelbërta ku ato janë rritur nga farat.
Faza 3. Në moshën dhjetë vjeç, pemët janë tani në mjedisin e tyre natyror dhe çdo pesë vjet ato hollohen, duke u dhënë mundësinë pemëve të tjerë të bëjnë përparim në zonë.
Faza 4. Pas njëzet e pesë viteve të rritjes, pemët janë pothuajse gati për prerje. Rritja e tyre do të monitorohet me kujdes dhe midis njëzet e pesë dhe tridhjetë vjet, ata po i afrohen kohës për prerjen.
Faza 5. Pas tridhjetë vjetësh, pemët priten dhe drutë dërgohen në përpunim. Zona e lënë nga pemët është e hapur për mbjelljen e fidanëve dhe cikli fillon përsëri.

Community Development Fund – CDF

Embassy of Sweden in Pristina

HumanRightivism

Cilat grupe njerëzish janë më të ndjeshëm ndaj ndotjes së ajrit?

Njerëzit me sëmundje të mushkërive (Sëmundja Pulmonare Obstruktive Kronike (COPD), astma, kanceri i mushkërive), sëmundjet e zemrës (të tilla si angina, dhe një histori e sulmeve në zemër) ose diabeti janë më të ndjeshëm ndaj ndotjes së ajrit.

Të moshuarit janë në rrezik më të lartë për shkak të dobësimit të zemrës dhe mushkërive dhe rritjes së gjasave të problemeve shëndetësore të tilla si sëmundja e zemrës dhe mushkërive.

Fëmijët janë gjithashtu më të prekshëm nga ndotja e ajrit sepse kanë një sistem të frymëmarrjes më pak të zhvilluar. Për shkak të madhësisë së tyre, fëmijët thithin më shumë ajër për kilogram të peshës trupore sesa të rriturit.

Gratë shtatzëna – Ekspozimi ndaj ndotjes së ajrit gjatë shtatzënisë mund të rrisë rrezikun e lindjes së parakohshme dhe peshën e ulët të lindjes.

Shfrytëzimi i resurseve ujore

Një prej formave të ndikimit të drejtpërdrejtë në mjedis është edhe shfrytëzimi i resurseve ujore. Të dhënat flasin se pjesa më e madhe e ujërave përdoren nga ujësjellësit publik për furnizim me ujë të pijes, për amvisëri dhe për nevojat e konsumatorëve tjerë të kompanive publike të ujësjellësve. Bujqësia është sektori i dytë zhvillimorë i përdorimit të ujit, kryesisht për ujitjen e tokave bujqësore. Në sektorin e energjisë uji përdoret për ftohje ndërsa në industri për prodhim dhe ftohjen e pajisjeve. Trendi i përgjithshëm i përdorimit të ujit është në rritje dhe sasia vjetore e shfrytëzimit sillet ndërmjet 200-270 milion m3 ujë në vit (Figura: Sasia e ujit të shpenzuar milion m3 /vit sipas sektorëve 2009-2019).

Për më shumë detaje: Mjedisi i Kosovës 2020, Raport i treguesve mjedisor:

Përdorimi i pesticideve dhe kimikateve tjera bujqësore

Një presion tjetër në mjedis nga sektori i bujqësisë është edhe përdorimi i pesticideve dhe kimikateve tjera bujqësore. Sipas të dhënave nga Anketa e Ekonomive Shtëpiake Bujqësore për vitet 2015-2019 të realizuara nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, rezulton se në vitin në vitin 2015 janë trajtuar 115,083.40 ha me pesticide, për të shënuar një rritje prej 3,967.53 ha të sipërfaqeve të trajtuara me pesticide në vitin 2019, me gjithsej 119,050.93 (figura: Sipërfaqet e tokës bujqësore (ha) të trajtuara me pesticide).

Për më shumë detaje: Mjedisi i Kosovës 2020, Raport i treguesve mjedisor:

17 Objektivat për Zhvillim të Qëndrueshëm

Objektivat për Zhvillim të Qëndrueshëm, të fokusuara në 17 grupe të fushave më të rëndësishme, synojnë dhënien fund të varfërisë në të gjithë planetin, por duke trajtuar njëkohësisht çështjet e rëndësishme të ruajtjes së mjedisit, promovimit të energjive të pastra, zhvillimit të qyteteve dhe promovuar barazinë e dinjitetin për të gjithë qytetarët kudo që ndodhen.

Nisja e zbatimit të Objektivave për Zhvillim të Qëndrueshëm pason përfundimin e Objektivave të Mijëvjeçarit, të ndërmarra në vitin 2000 nga të gjitha vendet në zhvillim, anëtare të OKB. Objektivat e Mijëvjeçarit janë të grupuara në 8 fusha të rëndësishme që trajtojnë luftën ndaj varfërisë, promovimin e barazisë, kujdesin shëndetësor ndaj nënave, fëmijëve dhe trajtimin e sëmundjeve, mbrojtjen e mjedisit dhe përmirësimin e qeverisjes për realizimin e këtyre objektivave.

Sot, Divizioni për Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (DSDG) në Departamentin e Kombeve të Bashkuara për Çështjet Ekonomike dhe Sociale (UNDESA) siguron mbështetje thelbësore dhe ndërtimin e kapaciteteve për SDG-të dhe çështjet e tyre tematike që ndërlidhen, duke përfshirë ujin, energjinë, klimën, oqeanet, urbanizimin, transportin, shkenca dhe teknologjia, Raporti Global i Zhvillimit të Qëndrueshëm (GSDR), partneritetet dhe shtetet në zhvillim të ishujve të vegjël.

Hapat drejt avancimit të Agjendës 2030

Pasi komunat të kenë krijuar mekanizmat institucional përbrenda tyre, hapi i radhës drejt avancimit të Agjendës 2030 është zhvillimi i strategjive dhe kornizës rregullative të cilat mbështesin komunat në menaxhimin e zhvillimit të qëndrueshëm. Këto dokumenta përfshijnë Planet Zhvillimore Komunale (PZHK), planet lokale për zhvillim ekonomik, e shumë të tjera.

Strategjitë dhe korniza rregullative lehtësojnë procesin e menaxhimit efikas të zhvillimit, me anë të së cilave definohet se si do të jenë vendbanimet në të ardhmen duke shfrytëzuar burimet në dispozicion.

Për të mësuar më shumë rreth hapave konkret në kuadër të zhvillimit të strategjive dhe kornizës rregullative që mbështet Agjendën 2030 dhe OZHQ-të, klikoni në infografikën më poshtë.