Gjetjet kryesore të Raportit të vitit 2022 për Kosovën

Në Agjendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor dhe lidhjen e qëndrueshme, Kosova ka bërë disa përparime në fushën e transportit dhe progres të kufizuar në fushat e energjisë, mjedisit dhe ndryshimeve klimatike.

Në fushën e burimeve dhe bujqësisë, Kosova ka bërë disa përparime në sigurinë ushqimore, politikën veterinare dhe politikën fitosanitare, por vetëm progres të kufizuar në bujqësi.

Burimi: Komisioni Evropian

Ndryshimet klimatike: Shkrirja e akullnajave

Sot, rreth 10% e sipërfaqes së tokës në Tokë është e mbuluar me akull. Pothuajse 90% është në Antarktidë, ndërsa 10% e mbetur është në kapakun e akullit të Grenlandës në Arktikë.

Në mënyrë të veçantë, shtresat e akullit të Grenlandës dhe Antarktidës janë kontribuuesit më të mëdhenj të rritjes së nivelit global të detit. Tani për tani, shtresa e akullit të Grenlandës po zhduket katër herë më shpejt se në vitin 2003 dhe tashmë kontribuon me 20% të rritjes aktuale të nivelit të detit.

Sa dhe sa shpejt shkrihen këto shtresa akulli të Groenlandës dhe Antarktidës në të ardhmen do të përcaktojë në masë të madhe se sa do të rriten nivelet e oqeanit në të ardhmen. Nëse emetimet vazhdojnë të rriten, shkalla aktuale e shkrirjes në shtresën e akullit të Groenlandës pritet të dyfishohet deri në fund të shekullit. Është alarmante, nëse i gjithë akulli në Grenlandë do të shkrihej, do të ngrinte nivelet globale të detit me 20 metra.

Për çdo 2°F të ngrohjes, modelet parashikojnë një ulje prej 15% në shtrirjen e mesatares vjetore të akullit të detit Arktik dhe një ulje prej 25% në zonën e mbuluar nga akulli i detit Arktik në fund të verës (shtator). Kjo ulje nuk kontribuon në rritjen e nivelit të detit.

Ndryshimet klimatike: Valët e të nxehtit

Si ndërlidhet me ndryshimin e klimës?
Edhe një rritje e vogël e temperaturës mesatare e shkaktuar nga ndryshimet klimatike mund ti rrisë gjasat e të nxehtit ekstrem dhe valët e të nxehtit. Valët e të nxehtit mund të kenë pasoja të rënda shëndetësore, veçanërisht për të moshuarit, fëmijët e vegjël, të varfërit dhe njerëzit me probleme shëndetësore para-ekzistuese, si astma ose sëmundjet e zemrës.

Fakte:
Vala e të nxehtit të gushtit 2003 vrau mbi 14,000 (kryesisht të moshuar) në Francë dhe 2,000 në Angli dhe Uells. Në muajin korrik të vitit 1995, vetëm në qytetin e Çikagos, Illinois, SHBA, i cili përjetoi një valë të nxehtit, u shkaktuan mbi 700 vdekje njerëzish.

Nxehtësia e tepërt mund të vrasë ose dëmtojë gjithashtu të korrat dhe bagëtinë, dhe mund të çojë në ndërprerje të energjisë elektrike, për shkak të kërkesës së madhe për ajër të kondicionuar që e mbingarkon tensiononin e rrjetit elektrik.

Cfare aktualisht po ndodh?
Ndryshimet klimatike i kanë rritur gjasat për valë më të shpeshta dhe më të rënda të të nxehtit, veçanërisht me ndikim në zonat urbane, ku efekti i ishullit të nxehtësisë urbane rrit ndjeshmërinë ndaj ndikimeve shëndetësore të lidhura me nxehtësinë.

Çfarë ka përpara?
Valët e të nxehtit pritet të bëhen më të shpeshta, më të gjata dhe më intensive në vitet në vijim. Numri i ditëve jashtëzakonisht të nxehta parashikohet të rritet pothuajse në të gjithë planetin e tokës.

Sa e sigurt është shkenca?
Shkencëtarët kanë shumë besim se valët e të nxehtit dhe ngjarjet e tjera ekstreme të nxehtësisë janë dhe do të vazhdojnë të bëhen më të shpeshta dhe intensive për shkak të ndryshimeve klimatike.

Ndryshimet klimatike: Paqëndrueshmëria e jetesës në tokë në të ardhmen

Tashmë është e vërtetuar se sistemi aktual ekonomik në nivel global po na drejton drejt një të ardhmeje të paqëndrueshme, ku brezat e rinj do ta kenë gjithnjë e më të vështirë të mbijetojnë. Historia ka treguar se qytetërimet janë ngritur, kanë qëndruar te vlerat e tyre thelbësore dhe më pas janë shembur sepse nuk kanë ndryshuar. Në atë periudhë kritike jemi sot.

Nëse përshpejtohen ndryshimet klimatike, në të ardhmen mbijetesa e njerëzve do të rrezikohet dukshëm. Njerëzit thonë se bota është e fortë dhe kjo është e vërtetë, do të ketë jetë në tokë, por toka nuk do të jetë e përshtatshme për ne.

Nëse planeti i jonë do të jetë në gjendje më të ngrohtë, 5 gradë C më e ngrohtë se tani, pa akuj në veri në Arktik dhe në jug në Antarktik, kjo nuk do të jetë mirë për gjitarët e mëdhenj si ne, me një temperaturë trupore prej 37 gradë C. Insektet mund të përshtaten, por jo njerëzit.

Ndryshimet klimatike: Integriteti i biosferes

“Humbja e biodiversitetit” quhet tani “integriteti i biosferës”, duke e njohur ndërvarësinë e specieve dhe duke u fokusuar në ndikimin e njerëzve në funksionimin e ekosistemit.

Nivelet e dioksidit të karbonit, në 395.5 pjesë për milion në nivel global, janë në nivelet më të larta historike, ndërsa humbja e integritetit të biosferës po rezulton në zhdukjen e specieve me një shpejtësi më shumë se 100 herë më të shpejtë se normat e mëparshme.

Nga nëntë proceset në mbarë botën që mbështesin jetën në Tokë, katër kanë tejkaluar nivelet “të sigurta” – ndryshimi i klimës i drejtuar nga njeriu, humbja e integritetit të biosferës, ndryshimi i sistemit të tokës dhe niveli i lartë i fosforit dhe azotit që rrjedh në oqeane për shkak të përdorimit të plehrave.

Shkencëtarët zbuluan se ndryshimet e 60 viteve të fundit janë të paprecedentë në 10,000 vitet e mëparshme, një periudhë në të cilën bota ka pasur një klimë relativisht të qëndrueshme dhe qytetërimi njerëzor ka përparuar ndjeshëm.

Që nga viti 1950, popullsia urbane është shtatëfishuar, përdorimi i energjisë primare është rritur ndjeshëm, ndërsa sasia e plehrave të përdorur tani është tetë herë më e lartë. Sasia e azotit që hyn në oqeane është katërfishuar. Të gjitha këto ndryshime po e zhvendosin tokën në një “gjendje të re” që po bëhet më pak mikpritëse për jetën njerëzore, kanë zbuluar studiuesit.

Ndryshimet klimatike: Shpyllëzimi i shkaktuar nga aktivitetet e njeriut

Pyjet mbulojnë 30.7 për qind të sipërfaqes së Tokës. Përveç sigurimit të sigurisë ushqimore dhe strehimit, ato janë thelbësore për të luftuar ndryshimet klimatike, mbrojtjen e biodiversitetit dhe shtëpitë e banorëve të cilët jetojnë në zonat e cenuara.

Duke i mbrojtur pyjet, ne gjithashtu do të jemi në gjendje të forcojmë menaxhimin e burimeve natyrore dhe të rrisim produktivitetin e tokës. Aktualisht, 13 milionë hektarë pyje humben çdo vit, ndërsa degradimi i vazhdueshëm i tokave të thata ka çuar në shpyllëzimin e 3.6 miliardë hektarëve në nivel global.

Edhe pse deri në 15% e tokës aktualisht është nën mbrojtje, biodiversiteti është ende në rrezik. Shpyllëzimi i shkaktuar nga aktivitetet njerëzore dhe ndryshimet klimatike paraqesin sfida të mëdha për zhvillimin e qëndrueshëm dhe kanë ndikuar në jetën e miliona njerëzve, në luftën kundër varfërisë.

Po bëhen përpjekje për të menaxhuar pyjet dhe për të luftuar shpyllëzimin. Aktualisht janë duke u zbatuar marrëveshje ndërkombëtare që promovojnë përdorimin e burimeve në mënyrë të barabartë. Gjithashtu po sigurohen investime financiare në mbështetje të biodiversitetit.

Energjia e ripërtëritshme, bateritë dhe Kosova

Shkruar nga Adhurim Haxhimusa (FHGR, Zvicër), Kristian Sevdari (DTU, Danimarkë) 

Në natyrën njerëzore është që të korrurat (p.sh. drithërat) të vendosen nëpër depo (hambar) të mëdha dhe të ruhen për konsum të më vonshëm. Në të njëjtën kohë, pothuajse çdo plan shtëpie/banesë e ka një depo të vogël për të mbajtur/ruajtur miellin, vajin, orizin, pijet, e shumë gjëra të tjera ushqimore. Thjeshtë, familjet planifikojnë dhe duan të kenë të siguruar mirëqenien e tyre për një kohë të caktuar.

Mirëpo jo çdo produkt kemi mundësi ta ruajmë lehtë, lirë, dhe shpejtë. Energjia elektrike është një prej produkteve të tilla. Në dhjetë vitet e fundit kemi pasë furnizim shumë më të qëndrueshëm me energji elektrike si rezultat i eliminimit të problemeve teknike nga mirëmbajtja e rregullt dhe menaxhim i mirëfilltë i blloqeve të termocentraleve të thëngjillit të Kosovës A dhe B.

Problemi i prodhimit të energjisë elektrike me termocentrale të thëngjillit është se ato shkaktojnë ndotje të lartë të ambientit në nivelin lokal, por që në të njëjtën kohë po ndikon edhe në ndryshimet klimatike në nivel global. Si rezultat, vendet anë e mbanë botës kanë vendosë të bëjnë një tranzicion energjetik duke kaluar nga përdorimi i burimeve të energjisë që ndotin ambientin (p.sh. thëngjilli, gazi, derivatet e naftës) në burime të ripërtëritshme të energjisë (BRE) (p.sh. erës, diellit, gjeotermale) në dy dekadat e ardhshme. Një tranzicion të tillë energjetik e ka obligim edhe Kosova si nënshkruese e Traktatit të Energjisë. Kosova ka në plan por edhe ka filluar të investoj në diverzifikimin e burimeve të energjisë me anë të BRE-ve, ku edhe para pak ditësh u bë edhe futja në funksion e parkut tjetër të erës me 105 megavat (MW) kapacitet të energjisë elektrike në veri të Kosovës.

Mirëpo, BRE-të kanë një varësi të lartë nga kushtet atmosferike. Është e thjeshtë, mullinjtë e erës rrotullohen rreth boshtit të tyre dhe prodhojnë energji elektrike varësisht nga intenziteti i erës. Po ashtu panelet diellore prodhojnë energji elektrike vetëm gjatë ditës dhe varësisht nga intenziteti i rrezeve të diellit. Pra, varësisht nga kapaciteti gjenerues, në disa orë të ditës prodhimi nga BRE-të mund të kaloj konsumin, ndërsa në orë të tjera konsumi mund të jetë më i lartë se prodhimi. Kjo bën që furnizimi i qëndrueshëm me energji elektrike i bazuar vetëm në BRE bëhet sfidues.

Prandaj është e nevojshme që gjatë kohës kur kemi teprica të energjisë elektrike të ruajmë atë, për ta përdorur gjatë orëve kur konsumi është më i lartë se prodhimi. Ky është koncepti i fleksibilitetit (në konsum dhe prodhim). Pra, për furnizim të qëndrueshëm të energjisë është e domosdoshme që të bëjmë një kombinim të BRE-ve me teknologjitë më të besueshme dhe eficiente të ruajtjes së energjisë.

Gjatë dekadës së fundit, me rritjen e përdorimit të BRE-ve është rritë edhe aktiviteti shkencorë për gjetjen e metodave të ndryshme për të ruajtur energjinë në sasi të mëdha. Një sistem energjetik 100% i bazuar në BRE kërkon me doemos kapacitete relativisht të mëdha për ruajtje të energjisë. Këto kapacitete ndahen sipas apilikimeve:

a) rregullim frekuence (energji deri 15 min);

b) operim i rrjetit (energjji deri 4 orë) dhe

c) ruajte energjie (energji deri 6 muaj).

Gjatë këtij artikulli do të analizojmë disa teknologji, me fokus të veçantë në teknologjitë me potencialin më të madh.

Duke përfituar nga teknologjia e maturuar dhe aftësia për të ruajtur sasi të mëdha energjie, hidrocentralet reverzibile përbëjnë në nivel botërorë rreth 99% të kapaciteteve për ruajtje të energjisë, pasi bateritë janë teknologji që ka filluar së fundmi të aplikohet.

Në parim ky lloj hidrocentrali ka dy bazene, njërin në një kodër lartë, ndërsa tjetrin për shembull në ndonjë lugajë poshtë. Gjatë orëve kur ka tepricë të energjisë elektrike uji pompohet lartë duke e mbushur bazenin e epërm, ndërsa gjatë orëve kur konsumi i energjisë elektrike është më i lartë se prodhimi, uji lëshohet nga bazeni i epërm në bazenin e poshtëm dhe prodhon energji elektrike.

Bateritë (Li-ion) janë një tjetër teknologji shumë premtuese për ruajtjen e energjisë. Kryesisht për shkak të densitetit energjetik që ofrojnë (75-200 Wh/kg) krahasuar me hidrocentralet reverzibile (0.5-1.5 Wh/kg). Për këtë arsye bateritë shihen si zgjidhja për sektorin e transportit, duke shkuar drejt transportit elektrik.

Kosova do të reduktojë emetimet e gazrave serrë për 32% në vitin 2031

Në kuadër të draft Strategjisë së re kombëtare për energji elektrike, Kosova ka përcaktuar edhe objektivat strategjike. Ndër tjerash, një nga objektivat ka për qëllim të zvogëlojë emetimet si dhe të promovojë dekarbonizimin dhe investimet në burime të ripërtëritshme të energjisë.

“Emetimet e larta të karbonit në Kosovë do të reduktohen ndjeshëm nëpërmjet dekarbonizimit gradual të sektorit të energjisë, duke zbatuar një sistem për caktimin e çmimit të karbonit, duke transpozuar rregulloren e BE-së në lidhje me monitorimin, raportimin dhe verifikimin e emetimeve të karbonit, si dhe duke krijuar një infrastrukturë adekuate institucionale dhe teknike”, thuhet në draft strategjinë kombëtare të energjisë, të publikuar nga Ministria e Ekonomisë, raporton Kosovo.Energy.

Kosova synon të ulë emetimet e gazrave serrë për 32% dhe të shtojë pjesëmarrjen e BRE-ve në konsumin e sektorit të energjisë elektrike në 35%, nga 6.3% sa është aktualisht.

Kosova do të zbatojë çmim të karbonit në mënyrë graduale, në të njejtën mënyrë do të tërheqë subvencionet për lëndët djegëse fosile

Në rrugën drejt zvogëlimit të emetimeve të karbonit dhe krahas obligimeve të ndërmarra me nënshkrimin e agjendës së gjelbër, Kosovës do t’i duhet të krijojë një skemë kombëtare të tregtimit të emetimeve.

Sipas strategjisë së energjisë, Kosova do të përfundojë përgatitjen e sistemit të caktimit të çmimit të karbonit në vitin 2025, ndërsa të njejtin do t’a integrojë në Sistemin e Tregtimit të Emetimeve të BE-së (EU ETS) në vitin 2031, raporton Kosovo.Energy.

Gjatë kësaj periudhe, në strategjinë kombëtare të energjisë Kosova është përkushtuar që gradualisht të tërheqë subvencionet për lëndët djegëse fosile, të cilat për momentin janë të larta.

Të hyrat nga sistemi i tregtimit të karbonit do të vendosen në Fondin e Tranzicionit të Drejtë. Mënyra se si do të shfrytëzohen saktësisht fondet e mbledhura, do të përcaktohet më vonë, por mjetet mund të shfrytëzohen për promovimin e BRE-ve, aftësimin dhe riaftësimin e fuqisë punëtore, projektet e lidhura me energjinë të dedikuara për konsumatorët në nevojë etj, raporton Kosovo.Energy.

Nga 246 MW, Kosova do të shtojë kapacitetet e instaluara të BRE-ve në 1400 MW në vitin 2031

Në strategjinë kombëtare të energjisë, theks të veçantë i është kushtuar edhe vendosjes së projekteve të energjisë së ripërtëritshme në Kosovë. Aty thuhet se vendi do të aplikojë procedura të ankandeve, për të siguruar një qasje më ekonomike dhe transparente.

“Procesi i ankandit do të fillojë menjëherë, me përgatitjen e dokumentacionit për ankandin e parë në vitin 2022. Duke përdorur përvojën që do të fitohet nga ky ankand, do të hartohet Legjislacioni Sekondar për Ligjin për BRE-të dhe pastaj do të organizohen raunde të mëtejshme të ankandeve gjatë viteve në vijim, për teknologjitë e erës, fotovoltaike dhe energji të tjera të ripërtëritshme”, thuhet në strategjinë e energjisë, raporton Kosovo.Energy.

Kosova ka për qëllim të shtojë kapacitetet e ripërtëritshme të instaluara në sektorin e energjisë nga 244 MW sa është tani, në 1300 MW. Përveç këtyre, në vitin 2031, Kosova ka vendosur si qëllim edhe rritjen e kapacitetit të prodhuesëve vetë-konsumues (prosumatorëve), nga 2 MW sa është tani, në 100 MW.

Kësisoji, objektivë strategjike e draft strategjisë kombëtare të energjisë elektrike është rritja e kapaciteteve të instaluara të BRE-ve nga 246 MW sa është tani, në 1400 MW.

Studime fizibiliteti për 8 ngrohtore të reja

Në draft dokumentin e strategjisë, i publikuar nga Ministria e Ekonomisë, thuhet se deri në vitin 2031, qeveria do të angazhohet në promovimin e përdorimit të energjisë së ripërtëritshme për ngrohje.

Edhe pse nuk ka përcaktuar indikatorë të saktë për përdorimin e energjisë së ripërtëritshme për ngrohje, në strategji thuhet se do të bëhen studime fizibiliteti në tetë komuna të ndryshme (përveç Gjakovës dhe Prishtinës, të cilat tashmë kanë sistem të ngrohjes qendrore), raporton Kosovo.Energy.

“Ky studim do të ndihmojë në përcaktimin e nivelit të përdorimit dhe kombinimin e këtyre teknologjive deri në vitin 2031, ndërsa sistemi ekzistues i NQ-së të Prishtinës do të diversifikojë teknologjinë e tij ashtu që deri në vitin 2025 të përfshijë edhe ngrohjen me bazë solare prej 70 MWth”, thuhet në strategji.

Komentet mbi strategjinë mund të dorëzohen deri më 27 qershor

Ndryshe, bashkë me publimin e draft strategjisë kombëtare të energjisë për vitet 2022-2031, Ministria e Ekonomisë ka filluar edhe procesin e diskutimit publik për këtë dokument.

Afati i fundit për dorëzimin e komenteve për draft strategjinë kombëtare të energjisë është 27 qershor, ka bërë të ditur Ministria e Ekonomisë, raporton Kosovo.Energy.

Të gjitha komentet dhe kontributet me shkrim duhet të dorëzohen në formë elektronike në e-mail adresën adnan.preniqi@rks-gov.net me titull: Kontribut ndaj procesit të konsultimit publik për Strategjinë e Energjisë të Republikës së Kosovës 2022-2031.

Burimi: kosovo.energy

Prezantohet hulumtimi “Politikat e taksimit të karbonit”: Qeveria të caktojë një çmim që duhet të paguajnë ndotësit

Instituti për Politika Zhvillimore (INDEP) ka prezantuar hulumtimin “Politikat e taksimit të karbonit – Rëndësia, sfidat dhe mundësitë për Kosovën”, raporton Ekonomia Online.

Aty u kërkua që si në çdo vend të botës edhe në Kosovë të fillojë taksimi i karbonit, në mënyrë të mbrohet mjedisi. Përmes një takse karboni, u kërkua që Qeveria të caktojë një çmim që duhet të paguajnë ndotësit për çdo ton të emetimeve të gazit.

Dardan Abazi, drejtor i Programit për Zhvillim të Qëndrueshëm në INDEP, tha se miratimi dhe zbatimi i taksës së karbonit në kornizën e politikave të Kosovës është një proces i ndërlikuar që kërkon mbledhjen e të gjitha palëve të interesit dhe shqyrtimin e mënyrës se si funksionon.

“Taksa në karbon është njëra prej politikave për të cilat qeveria e Kosovës në një mënyrë do të detyrohet ta aplikoj në Kosovë, të vendoset një taksë për të cilët ata qe e shkaktojnë do të duhej ta paguajnë dhe do të mundësohet edhe dekarbonizimi i sistemit tonë energjetik dhe jetës sonë”.

“Jemi në hapat e parë ku ende ndoshta nuk ka filluar debati për taksën e karbonit ndërkohë qe ajo po troket në dyert tona, qoftë në strategjinë afatgjate të dekarbonizimit qoftë edhe në mënyra tjera, dhe në përgjithësi në kornizën legjislative dhe politikave publike”, tha ai.

Gjatë tryezës u prezantua edhe hulumtimi i INDEP me po të njëjtin emër. Prezantimin e punimit e bëri Fiona Bakija, asistente hulumtuese në INDEP.

“Kam punuar gjatë muajve të fundit në përpunimin e punimit. Ne si INDEP kemi pa të nevojshme që të bëhet një punim i tillë pasi s’ka pas në gjuhën e shqipe që qytetarët e politikbërësit e bizneset me u informu për një taksë të tillë. Kosova ka nënshkruar deklaratën e samitit të Sofjes dhe është zotuar për dekarbonizimin e plotë deri në vitin 2050”, tha ajo.

“Metodologjia që kemi përdorë është ualitative, kemi analizuar raporte të ndryshme, legjislacionin në fuqi dhe e kemi krahasuar me të huaj me atë evropian dhe të Ballkanit perëndimor pasi është më i krahasueshëm me shtetin e Kosovës. Gjatë hartimit të publikimit kemi realizuar edhe tre intervista me akterë që i kemi pa të rëndësishëm nëse vendoset taksa e karbonit në Kosovë”.

“Gjatë hulumtimit e kemi krahasuar rastin e Kosovës me Shqipërinë, Estonin, Poloninë, Slloveninë e Suedinë për shkak se kemi menduar se Kosova me këto shtete është me e krahasueshme, ndoshta me Suedinë jo por kemi marrë fillimet kur Suedia ka implementuar takset e karbonit”, tha tutje ajo.

Zyrtari për Ndryshime Klimatike në Ministrinë e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Abdullah Pirce, tha se për kushtet që i ka Kosova, është herët të merret një vendim i tillë, por që e konsideron si të domosdoshëm.

“Dihet se kohëve të fundit globalisht ka marr një temë diskutimi ku janë bërë ndryshimet klimatike dhe mënyrat se si të luftohet dhe të ndalen ndryshimet klimatike. Për kushtet tona pak si herët është ndërmarrja e këtij veprimi mirëpo obligimi është obligim sepse kemi detyrim. Ne jemi edhe anëtarë të barabartë në trajtimin e komunitetit dhe duhet t’i përgjigjemi kërkesave që dalin nga trajtuar”, tha ai.

Nëse na arrijmë ta ngrisim prodhimin nga burimet e ripërtërishëm, mendoj se më këtë mënyrë mund të arrijmë deri dikund. Mbetet të shohim se si do të ndodhë. Ministria e Mjedisit nuk mund të dal në krye me të gjitha këto, nuk varet nga ne, zbatimi varet nga Ministria e Ekonomisë që është përgjegjëse për sektorin e energjisë, varet nga transporti, varet edhe nga ministria e Bujqësisë se sa do të arrijë me pyllëzim e ripyllëzin e nga dogana e Kosovës”, tha ai.

https://player.vimeo.com/video/717497388?h=60fec70901

A duhet të mësohen ndryshimet klimatike si lëndë mësimore në shkollat tona?

Nga: Afrim Berisha, PhD i Shkencave të Mjedisit

Edhe pse edukimi nuk është një zgjidhje direkte për parandalimin e ndryshimeve klimatike, megjithëkëtë ai është një nga instrumentet më efikase për të ndryshuar qëndrimin dhe për të kuptuar më mirë problemin, dhe së këndejmi është një veprim shumë i rëndësishëm në kuadër të përpjekjeve kundër ngrohjes globale. 

Hulumtimet e ndryshme e rendisin forcimin e arsimit dhe angazhimin për ndryshimet klimatike si një nga ndërhyrjet më të rëndësishme sociale për të ngadalësuar fenomenin e ngritjes së temperaturave globale. Një publik i gjerë me arsim më të mirë për problemet e klimës mund të jetë më i ndërgjegjshëm kur bëhet fjalë për përkrahjen e ndryshimeve politike dhe masave për ngadalësimin apo ndalimin e emetimeve të gazrave serë. 

Edhe agjencitë përkatëse të Organizatës së Kombeve të Bashkuara që angazhohen për klimën e pranojnë faktin së është vështirë të imagjinohet të adresohen në mënyrë efektive ndikimet klimatike dhe ndryshimi i klimës pa një strategji të gjerë dhe të thellë edukative.
Nisur nga kjo, lënda mësimore për ndryshimet klimatike është bërë tashmë pjesë e kurrikulës mësimore në shumë shkolla publike dhe private anë e kënd botës. 
Përkundër kompleksitetit të shkencës mbi klimën dhe përkundër shumë të panjohurave që sjellë kjo lëmi, duke përfshirë edhe mungesën e ekspertizës së nevojshme për këtë njësi mësimore, interesimi për të mësuar dhe kuptuar problemet e ndryshimeve klimatike është në rritje. 

Në disa vende, angazhimi për të rritur mbështetjen për edukimin në fushën e ndryshimeve klimatike është vendosur në kuadër të planeve kombëtare të veprimit për të përmbushur implementimin e kërkesave të Marrëveshjen së Parisit për Klimën. Një shembull i tillë na vjen nga Italia, e cila që nga shtatori i vitit të kaluar zyrtarisht ka filluar mësimin e lëndës së ndryshimeve klimatike në shkolla me 33 orë mësimore në vit. Për më tepër Italia, në kuadër të Ministrisë së Arsimit një nga objektivat kryesore ka vendosur edukimin për qëndrueshmëri dhe klimë. 

Në disa vende tjera sikurse është Zelanda e Re tashmë janë përpiluar kurrikula gjithëpërfshirëse për klimën dhe po zbatohen në shkolla për nxënësit nga mosha 11-15 vjeç. Madje në përpilimin e kësaj kurrikule, Zelanda ka angazhuar edhe shkencëtarë që merren me studimin e klimës për ta bërë kurrikulen sa më efektive. 
Edhe në disa shkolla në veri të Anglisë ka filluar mësimi i ndryshimeve klimatike si njësi e veçantë mësimore. Paraprakisht, ky vend ka certifikuar mësues të veçantë për ndryshimet klimatike, dhe kjo lëndë mësimore është bërë pjesë e kurrikulës. 

DIsa vendet tjera sikurse është rasti me Uashingtonin në SHBA, lënda mësimore e ndryshimeve klimatike është futur në kuadër të buxhetit përmes një ligji të veçantë që ka për qëllim të financoj projekte trajnimi për mësuesit e shkollave publike dhe organizatat e shoqërisë civile për zgjerimin e njohurive për klimën. Vetëm gjatë vitit 2017 nga zhvillimet profesionale të këtij programi i njohur si Clime Time, përfituan rreth 7.500 mësues të shkollave publike, kryesisht mësues të shkollave fillore, ndërkohë që për dy vitet tjera u vunë në dispozicion edhe 3 milion dollarë fonde tjera. 

Në mbështetje të të gjithë këtij procesi, një kontribut të veçantë është duke dhënë edhe Organizata e Kombeve të Bashkuara, që përmes kurseve specifike online është duke certifikuar mësuesit për lëndën e ndryshimeve klimatike. Madje në kuadër të UNESCO është themeluar edhe Programi për Edukim për Ndryshime Klimatike dhe Zhvillim të Qëndrueshëm (CCESD), që ka për qëllim të rrisë njohuritë për ndryshimet klimatike përmes edukimit. 

Programet edukative për Ndryshime Klimatike dhe Zhvillim të Qëndrueshëm sipas udhëzimeve të UNESCO, janë adaptuar tanimë edhe në sistemet arsimore në Australi, Kinë, Japoni dhe në disa vende tjera. 
Përveç mësimeve formale ka edhe plot iniciativa jo formale për të mësuar mbi ndryshimet klimatike, ndërsa që edhe mediat kanë rritur angazhimin e tyre për të mbështetur procesin e edukimit për klimën. 

Nuk mungojnë as iniciativat individuale të nxënësve për të bërë më shumë në këtë drejtim. E kemi të freskët iniciativën e nxënëses nga Suedia, Greta Thunberg, e cila përmes veprimeve të saj çdo të premte, kërkoj nga udhëheqësit botërorë të ndërmarrin veprime konkrete për të parandaluar ndryshimin e mëtejmë të klimës. Veprimet e saj kanë frymëzuar miliona të rinj në të gjithë botën për të protestuar dhe një nga kërkesat e tyre është edhe edukimi më i mirë për klimën. 

Megjithëkëtë, në Kosovë nuk ka ndonjë iniciativë konkrete për të adresuar përfshirjen e lëndës mësimore për ndryshime klimatike në kuadër të kurrikulës së rregull edukative. Ka pasur disa shkolla që kanë aplikuar si lëndë zgjedhore mbrojtjen e mjedisit, por që ka pasur një përmbajtje shumë të kufizuar të njohurive për ndryshimet klimatike. Për ndryshimet klimatike, tërthorazi në mënyrë sipërfaqësore mësohet edhe në disa lëndë tjera mësimore si Gjeografi apo Fizikë. 
Një përpjekje tjetër për të bëre më shumë në këtë drejtim ishte edhe “Paketa e Gjelbër”, një propozim kurrikule e përgatitur nga Qendra Rajonale për Mjedis. Kjo paketë i dedikohej mësimit të mbrojtjes së mjedisit në shkolla të mesme të ulëta, e ku kalimthi trajtoheshin edhe disa probleme të ndryshimeve klimatike. Mirëpo, përkundër përpjekjeve kjo pako nuk u zyrtarizua asnjëherë si një kurrikule për mësimin e mbrojtjes së mjedisit në shkollat tona. 

Andaj, duke parë trendet globale të përfshirjes së ndryshimeve klimatike në kurrikulat mësimore të shkollave publike dhe duke marrë për bazë që problemi i ndryshimeve klimatike është në rritje, mbase edhe këtu tek ne do të duhej që të kishte iniciativa konkrete që mësimi për klimën të formalizohej përmes moduleve specifike obligative ose zgjedhore. 

Më se miri do të ishte që kjo iniciativë të vinte nga Ministria e Arsimit, e cila së bashku me ekspertët e arsimit të ulët dhe ekspertët që njohin problemin e klimës do të përgatisnin një kurrikull për mësimin e lëndës së ndryshimeve klimatike për nxënësit nga mosha 11-15 vjeçe, duke ndjekur praktikat e vendeve që kanë shënuar progres në këtë drejtim.

https://gjelberohu.blogspot.com/2020/08/a-duhet-te-mesohen-ndryshimet-klimatike.html?m=1#more