Kriza klimatike, ku po shkon planeti? Samiti i COP27 në Egjipt

Temperaturat ekstreme, zjarret, thatësira dhe përmbytjet po përkeqësohen vit pas viti për shkak të ndryshimeve klimatike.

Në fakt tetë vitet e fundit sipas një raporti të OKB janë përkufizuar të jenë më të nxehtat e regjistruara ndonjëherë –çka tregon se bota është zhytur në një krizë të thellë klimatike.

Konferenca e klimës COP27 në Egjipt është përqendruar në këtë çështje, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres ka bërë thirrje për “veprime konkrete për klimën”.

“Organizata Botërore Meteorologjike e bëri me dije se ndryshimet po ndodhin me shpejtësi katastrofike, shkatërrime në çdo kontinent. Ne duhet t’i përgjigjemi sinjalit të shqetësimeve mbi planetin me veprim ambicioze dhe të besueshme klimatike. COP 27 duhet të jetë vendi dhe koha e duhur kur vendoset,” u shpreh Antonio Guterres.

Takimi në Egjipt filloi të dielën dhe do të zgjasë deri më 18 nëntor, kurse liderët botërorë do të qëndrojnë më 7 dhe 8 nëntor.

Më shumë se 120 krerë shtetesh dhe qeveritarë po marrin pjesë në samitin e klimës. Në fjalimet e tyre ata do të përcaktojnë se çfarë kërkojnë në këtë samit.

Samiti filloi me një fjalim të presidentit të COP26, Alok Sharma, duke shënuar edhe dorëzimin zyrtar Egjiptit.

Presidenti egjiptian Abdel Fattah al-Sisi dhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres mirëpritën disa liderë, duke përfshirë presidentin e Emirateve të Bashkuara Arabe Sheikh Mohamed bin Zayed Al-Nahyan, presidentin francez Emmanuel Macron, presidentin algjerian Abdelmajid Tebboune, presidentin bullgar Rumen Radev dhe kryeministrin britanik Rishi Sunak.

Për vendet e zhvilluara, reduktimi i gazeve serrë dhe një lëvizje më e shpejtë drejt energjisë së rinovueshme janë dy nga objektivat kryesore. Vendet në zhvillim – të cilat janë në ballë të ndryshimeve klimatike – duan që këto qëllime të financohen.

COP27, liderët e BE-së zotohen të vijojnë me shkurtimet karbonit

Në konferencë, kancelari gjerman Olaf Scholz është shprehur ditën e sotme se lufta e Rusisë në Ukrainë ka treguar se kalimi në energjinë e rinovueshme është “një imperativ i politikës së sigurisë”, si dhe një politikë klimatike, mjedisore dhe ekonomike largpamëse.

“Ne do të ndalojmë përdorimin e lëndëve djegëse fosile, pa nëse apo por! Nuk duhet të ketë një rilindje globale të lëndëve djegëse fosile,” tha ai, megjithëse Gjermania u ka kërkuar firmave të energjisë të shtyjnë mbylljen e termocentraleve të qymyrit pasi lufta në Ukrainë ndërpreu furnizimet me energji.

“Veprat e vendosura duhet të ndjekin premtimet tona të vendosura për mbrojtjen e klimës,” shtoi ai.

Ndërkohë, kryeministrja e re e krahut të djathtë të Italisë, Giorgia Meloni tha se Italia mbetet “fortësisht e përkushtuar” për të ndjekur rrugën drejt dekarbonizimit në përputhje me Marrëveshjen e Parisit.

“Ne synojmë të ndjekim një tranzicion të drejtë për të mbështetur komunitetet e prekura dhe për të mos lënë askënd prapa,” tha ajo.

Solidaritet me vendet më të varfra

Svenja Schulze, ministre për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim, tha: “Në këtë konferencë klimatike, Gjermania do të jetë një ndërtues i rëndësishëm urash midis vendeve të industrializuara dhe atyre në zhvillim. Për ta bërë këtë ne duhet të pranojmë se tashmë ka dëme të konsiderueshme klimatike, veçanërisht në vendet më të varfra. Këto vende me të drejtë kërkojnë solidaritet.”

https://m.youtube.com/watch?v=BnsBzdMZ96g&feature=youtu.be

Još jedna zima sa zagađenim vazduhom

Kako se zimska sezona približava, građani Prištine će se i ove godine suočiti sa velikim zagađenjem vazduha. Kosovska prestonica se poslednjih godina često nalazi na listi zemalja sa najzagađenijim vazduhom na svetu.
Najveći zagađivač je Kosovska energetska korporacija koja snabdeva celu državu strujom, koja se proizvodi iz uglja i nalazi se nekoliko kilometara od Prištine.

Situacija se još više pogoršava u situaciji kada je energetska kriza postala jedan od najvećih problema. Uz visoke cene, građani su prinuđeni da se greju sagorevanjem uglja, drveta i drugih materijala, koji doprinose smanjenju kvaliteta vazduha.

Emin Islami (58) koji živi u Prištini kaže da je tokom zimske sezone u obavezi da se preseli u selo, inače kaže da u bolnici završava od hronične bolesti od koje boluje.

„U Prištini je vazduh veoma prljav, posebno u zimskoj sezoni. Imamo Obilić u blizini, automobile, ugalj. I sam sam hronično bolestan. Ja lično idem u selo Diz, odakle sam, zimi. Samo kad moram zbog posla, inače odlazim zbog vazduha, jer je nepodnošljivo i završim u bolnici“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.

Islam poziva institucije da pronađu rješenja kako se ova situacija ne bi ponavljala svake godine.

Besfort Kosova, iz regionalne inicijative Balkan Green Foundation, kaže da je kvalitet vazduha veoma nizak zbog mnogih faktora, kao što je grejanje čvrstim materijalima.

Objašnjava kako mikroskopske čestice koje se oslobađaju pri sagorevanju materijala koji se koriste za grejanje na Kosovu utiču na zdravlje građana.

„Ove (supstance), koje sagorevaju u pećima, koje građani imaju za grejanje, ispuštaju u atmosferu zagađujuće materije, posebno PM 2,5, PM 10. To su fine čestice, koje ulaze u unutrašnji sistem ljudskog tela i izazivaju različite probleme i od koju je izuzetno teško zaštititi“, kaže Kosova.

Pulmolog Fljamur Marku, govoreći o zdravstvenim komplikacijama izazvanim zagađenim vazduhom, daje i savete o pojedinačnim merama koje se mogu preduzeti kako bi se smanjila šteta prouzrokovana zagađenjem.

Te čestice, zagađenje koje se oslobađa, stvaraju velike prepreke, posebno u respiratornom traktu, gde dolazi do pogoršanja postojećih bolesti kao što su bronhitis, hronične opstruktivne bolesti, plućne bolesti ili čak bronhijalna astma“, kaže Marku.

On dodaje da se u čestim slučajevima dešava da je i ovim pacijentima potrebna hospitalizacija kako bi dobili dodatni kiseonik.

„Ovde treba dodati da se ne samo pogoršavaju postojeći slučajevi, već imamo i porast novih slučajeva, čak i pacijenti u mlađem uzrastu pokazuju probleme, posebno respiratorne“, kaže on.

Najveći broj pacijenata sa komplikacijama izazvanim zagađenim vazduhom je u periodu od početka novembra do marta, kada se za grejanje najviše koriste goriva.

„Naš savet ovim pacijentima je da izbegavaju najveće zagađenje, kao što su jutarnji i večernji sati. Ali, ako u tom trenutku definitivno imaju pokret, onda bi trebalo da nose maske ili čak da koriste šal za zaštitu“, kaže Marku.

Kosovska energetska korporacija je do 2018. godine svojim radnicima poklanjala ugalj. Ministarstvo za ekonomski razvoj je 2018. godine odlučilo da prestane da poklanja ugalj radnicima KEK-a.

Nedavno je ministarka privrede Artane Rizvanoli istakla da je ovu odluku ukinula, kako bi se radnicima moglo pomoći

za prevazilaženje krize.

Među najvećim zagađivačima vazduha na Kosovu su vozila, posebno starija. Iako ne u čestim slučajevima, počela je upotreba električnih automobila.

Fidan Halaći, koji vodi posao sa taksi uslugama u Prištini, posluje sa 20 100% električnih automobila. Iako doprinosi održavanju kvaliteta vazduha, kaže da nije oslobođen nikakvih poreza od države.

„I pored inicijativa koje smo preduzeli ili sa Ministarstvom za infrastrukturu ili na opštinskom nivou, nije bilo podrške. Mi smo kao kompanija sami pokrili sve troškove do promene ili povećanja kapaciteta transformatora zbog potrebe za punionicama većeg kapaciteta“, kaže Halaći za Radio Slobodna Evropa.

Prema Besfort Kosovo, veoma važna mera je podizanje svesti o opasnosti koju izaziva nizak kvalitet vazduha i načinima na koje građani mogu da doprinesu poboljšanju ovog kvaliteta.

„Jedan od najboljih načina bi bio da se, tamo gde je to moguće, koristi efikasna oprema kao što su toplotne pumpe ili klima uređaji, koji imaju niže operativne troškove, osim ulaganja za njihovu ugradnju.

https://kosovo.energi/rel-edhe-nje-dimer-me-ajer-te-totur/

Another winter with polluted air

As the winter season approaches, the citizens of Pristina will face high air pollution again this year. The Kosovar capital has often been listed in the list of countries with the most polluted air in the world over the past years.
The biggest polluter is the Kosovo Energy Corporation that supplies the entire state with electricity, which is produced from coal and is located a few kilometers from Pristina.

The situation worsens even more in the situation where the energy crisis has become one of the biggest problems. With high prices, citizens are forced to provide heating by burning coal, wood and other materials, which contribute to the reduction of air quality.

Emin Islami, 58 years old who lives in Pristina, says that during the winter season he is obliged to move to the village, otherwise he says that he ends up in the hospital as a result of a chronic illness from which he suffers.

“The air is very dirty in Pristina, especially in the winter season. We have Obiliq nearby, cars, coal. I am chronically ill myself. Personally, I go to the village of Dyz, where I come from, in the winter. Only when I have to because of work, otherwise I leave because of the air, because it is unbearable and I end up in the hospital”, he says to Radio Free Europe.

Islam calls on institutions to find solutions so that this situation does not repeat itself every year.

Besfort Kosova, from the regional initiative Balkan Green Foundation, says that the air quality is very low due to many factors, such as heating with solid materials.

It explains how the microscopic particles released from the burning of materials used for heating in Kosovo affect the health of citizens.

“These (substances), which burn in stoves, which citizens have for heating, release pollutants into the atmosphere, especially PM 2.5, PM 10. These are fine particles, which enter the internal system of the human body and cause different problems and from which it is extremely difficult to protect”, says Kosova.

Pulmonologist Flamur Marku, talking about the health complications caused by polluted air, also gives advice on individual measures that can be taken in order to reduce the damage caused by pollution.

“Those particles, the pollution that is released, create big obstacles, especially in the respiratory tract, where there is a worsening of existing diseases such as bronchitis, chronic obstructive diseases, lung diseases or even bronchial asthma”, says Marku.

He adds that in frequent cases it happens that these patients also need hospitalization to receive additional oxygen.

“It should be added here that not only the existing cases worsen, but we also have an increase in new cases, even patients at a young age show problems, especially respiratory problems”, he says.

The largest number of patients with complications caused by polluted air is in the period from the beginning of November to March, when fuels are mostly used for heating.

“Our advice to these patients is that they should avoid peak pollution, such as morning and evening hours. But, if they definitely have the movement at those times, then they should wear masks or even use the scarf for protection”, says Marku.

Until 2018, the Kosovo Energy Corporation gave coal as a gift to its workers. In 2018, the Ministry of Economic Development decided to stop giving coal as a gift to KEK workers.

Recently, the Minister of Economy, Artane Rizvanolli, has emphasized that she has repealed this decision, so that the workers can be helped in overcoming the crisis.

Among the biggest air polluters in Kosovo are vehicles, especially the older ones. Although not in frequent cases, the use of electric cars has started.

Fidan Hallaqi, who runs a business with taxi services in Pristina, operates with 20 100% electric cars. Although as a contributor to maintaining air quality, he says he is not exempt from any taxes from the state.

“Despite the initiatives we have undertaken either with the Ministry of Infrastructure or at the municipal level, there has been no support. As a company, we have covered all the expenses ourselves until the change or increase in the capacity of the transformers due to the need for filling stations with higher capacity”, says Hallaqi for Radio Free Europe.

According to Besfort Kosovo, a very important measure is raising awareness of the danger caused by low air quality and the ways in which citizens can contribute to improving this quality.

“One of the best ways would be, where possible, to use efficient equipment such as heat pumps or air conditioners, which have lower operating costs, apart from the investment for their installation.”

https://kosovo.energy/rel-edhe-nje-dimer-me-ajer-te-totur/

Mbi 200 thasë mbeturina largohen në grykën e Rugovës

Së bashku me vullnetarët, punëtorët e Kompanisë Regjionale të Mbeturinave “Ambienti”, ekipin nga Parku Kombëtar “Bjeshkët e Nemuna” dhe me Aktivist Mjedisor vendas dhe të huaj, organizata Let’s do it Kosova kanë pastruar deponinë e mbeturinave në afërsi të Bogës në Rugovë.

Ju bëhet thirrje të gjithë vizitorëve të Rugovës, banorëve dhe bizneseve lokale atje,që të kujdesen për pastërtinë e asaj ane dhe të bashkohen edhe më shumë në aktivitetet e tjera në të ardhmen.

Njëkohësisht kërkohet nga institucionet që urgjentisht të ndërmarrin veprime për parandalimin e ndotjes dhe shtimin e kapaciteteve të menaxhimit të mebturinave në Rugovë.

Ky aktivitet u mbështet nga WWF Adria.

Edhe një dimër me ajër të ndotur

Teksa stina e dimrit afrohet, qytetarët e Prishtinës edhe këtë vit do të ballafaqohen me ndotje të lartë të ajrit. Kryeqyteti kosovar shpesh gjatë viteve të kaluara është renditur në listën e vendeve me ajrin më të ndotur në botë.

Ndotësi më i madh është Korporata Energjetike e Kosovës që furnizon gjithë shtetin me energji elektrike, e cila prodhohet nga thëngjilli dhe gjendet pak kilometra larg Prishtinës.

Gjendja edhe më shumë keqësohet në situatën kur kriza energjetike është kthyer në një ndër problemet më të mëdha. Me çmimet e larta, qytetarët detyrohen që ngrohjen ta sigurojnë duke djegur thëngjill, dru e lëndë të tjera, të cilat kontribuojnë në uljen e cilësisë së ajrit.

Emin Islami, 58-vjeçar i cili jeton në Prishtinë, thotë se gjatë stinës së dimrit është i obliguar të zhvendoset në fshat, në të kundërtën ai thotë se përfundon në spital si pasojë edhe e një sëmundjeje kronike nga e cila vuan.

“Ajri është shumë i papastër në Prishtinë, sidomos në stinën e dimrit. E kemi Obiliqin afër, veturat, thëngjilli. Unë jam vetë i sëmurë kronik. Unë, personalisht, dimrit shkoj në fshatin Dyz, prej nga e kam prejardhjen. Vetëm kur jam i detyruar për shkak të punës, përndryshe largohem shkaku i ajrit, sepse është i papërballueshëm dhe përfundoj në spital”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Islami bën thirrje tek institucionet të gjejnë zgjidhje që kjo situatë të mos përsëritet secilin vit.

Besfort Kosova, nga iniciativa rajonale Balkan Green Foundation thotë se cilësia e ajrit është shumë e ulët për shkak të shumë faktorëve, si ngrohja me lëndë të ngurta.

Ai sqaron se si grimcat mikroskopike të liruara nga djegia e lëndëve që përdoren për ngrohje në Kosovë ndikojnë në shëndetin e qytetarëve.

“Këto (lëndë), që digjen nëpër stufa, të cilat i kanë qytetarët për ngrohje, lirojnë ndotës në atmosferë, sidomos PM 2.5, PM 10. Këta janë partikuj të imët, të cilët futen në sistemin e brendshëm të organizmit të njeriut dhe shkaktojnë probleme të ndryshme dhe nga të cilat është jashtëzakonisht e vështirë të mbrohet”, thotë Kosova.

Pulmologu Flamur Marku duke folur për komplikimet shëndetësore të shkaktuara nga ajri i ndotur, jep edhe këshilla për masat individuale që mund të merren në mënyrë që të zvogëlohet dëmi i shkaktuar nga ndotja.

“Ato grimca, ndotja që lirohet, krijojnë pengesa të mëdha sidomos në rrugët e frymëmarrjes, ku shfaqet keqësim i sëmundjeve ekzistuese si bronkiti, sëmundjeve kronike obstruktive, sëmundjeve të mushkërive apo edhe astmës bronkiale”, thotë Marku.

Ai shton se në raste të shpeshta ndodh që këta pacientë të kenë nevojë edhe për hospitalizim për marrjen e oksigjenit shtesë.

“Këtu duhet të shtohet se jo vetëm rastet ekzistuese keqësohen, por kemi shtim edhe të rasteve të reja, edhe pacientë në moshë të re shfaqin probleme sidomos respiratore”, thotë ai

Numri më i madh i pacientëve me komplikime të shkaktuara nga ajri i ndotur është në periudhën nga fillimi i muajit nëntor deri në muajin mars, kohë kur lëndët djegëse përdoren më së shumti për ngrohje.

“Këshilla jonë për këta pacientë është që ata duhet ta shmangin pikun e ndotjes, siç janë orët e mëngjesit dhe orët e mbrëmjes. Por, nëse e kanë patjetër lëvizjen në ato kohë, atëherë duhet të vendosin maska apo edhe ta përdorin shallin për mbrojtje”, thotë Marku.

Deri në vitin 2018, Korporata Energjetike e Kosovës u ka dhënë thëngjill si dhuratë punëtorëve të saj. Më 2018, Ministria e Zhvillimit Ekonomik ka marrë vendim për ndalimin e dhënies së thëngjillit si dhuratë për punëtorët e KEK-ut.

Së fundmi, ministrja e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, ka theksuar se e ka shfuqizuar këtë vendim, në mënyrë që punëtorët të ndihmohen për tejkalimin e krizës.

Ndër ndotësit më të mëdhenj të ajrit në Kosovë janë edhe automjetet, sidomos ato më të vjetruara. Ndërsa edhe pse jo në raste të shpeshta, ka nisur përdorimi i makinave elektrike.

Fidan Hallaqi që udhëheq një biznes me shërbime taksie në Prishtinë, operon me 20 vetura 100% elektrike. Edhe pse si kontribuues në ruajtjen e cilësisë së ajrit, ai thotë se nuk lirohet nga asnjë taksë nga shteti.

“Përkundër iniciativave që kemi ndërmarrë qoftë me Ministrinë e Infrastrukturës, qoftë në nivel komunal, nuk ka pasur ndonjë mbështetje. Si kompani, i kemi mbuluar të gjitha shpenzimet vetë deri në ndryshimin apo rritjen e kapacitetit të trafove për shkak të nevojës së stacioneve të mbushjes me kapacitet më të lartë”, thotë Hallaqi për Radion Evropa e Lirë.

Sipas Besfort Kosovës, një masë shumë e rëndësishme është ngritja e vetëdijes për rrezikun që shkakton cilësia e ulët e ajrit dhe format se si qytetarët mund të kontribuojnë në përmirësimin e kësaj cilësie.

“Një ndër format më të mira do të ishte, aty ku është e mundur, të shfrytëzohen pajisje efiçiente siç janë pompat termike apo klimat, të cilat kanë kosto operative më të ulët, përveç asaj në investimin për instalimin e tyre”.

https://kosovo.energy/rel-edhe-nje-dimer-me-ajer-te-ndotur/