A i dini efektet negative të shpyllëzimit?

Humbja e pemëve dhe bimësisë mund të shkaktojë ndryshime klimatike, erozion të tokës, përmbytje, rritje të gazrave serrë dhe efekte të tjera negative në natyrë.

ambientalisti #shpyllëzimi


Ky grant është mundësuar nga ‘Programi i shoqërisë civile për Shqipërinë dhe Kosovën’, financuar nga Ministria e Punëve të Jashtme të Norvegjisë/ Norwegian Embassy in Prishtina, menaxhuar nga Fondacioni Kosovar për Shoqëri Civile (KCSF) në partneritet me Partners Albania for Change and Development (PA) dhe implementuar nga Instituti për Politika Zhvillimore/ Institute for Development Policy (INDEP). Përmbajtja dhe rekomandimet e paraqitura nuk përfaqësojnë qëndrimin zyrtar të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Norvegjisë dhe Fondacionit Kosovar për Shoqëri Civile (KCSF).

Let’s talk about food waste


Për nderë të Ditës Ndërkombëtare (inaguruese) të Ndërgjegjësimit mbi Humbjet dhe Mbeturinat Ushqimore, Fondacioni Jeshil sot ka zhvilluar aktivitete ndërgjegjësuese në Sheshin Nëna Terezë me qytetarët e Prishtinës.

Kjo fushatë është zhvilluar në kuadër të projektit Let’s Talk About Food Waste i cili synon të iniciojë një dialog publik të udhëhequr nga komuniteti dhe palët e tjera të interesuara në Kosovë mbi ndikimet socio-ekonomike, politike dhe mjedisore të Mbeturinave Ushqimore dhe pilotimin e zgjidhjeve inovative për këtë problem. Projekti Let’s Talk About Food Waste zbatohet nga Fondacioni Jeshil në kuadër të konzorciumit të projektit Human Rightivism i cili mbështetet nga Qeveria Suedeze dhe menaxhohet nga Community Development Fund.

Vegëza…

Një fond për mbrojtjen e mjedisit

Shkruan: Ferat ShalaQë nga koha e krijimit te institucioneve të para të Republikës së Kosovës, në emër të mbrojtjes së mjedisit janë vendosur taksa, tarifa dhe gjoba të formave të ndryshme. Madje taksat dhe gjobat e tilla janë vendosur duke u bazuar në parimin “ndotësi paguan”, parimin “shfrytëzuesi paguan“, parimin e “rregullimit te dëmit mjedisor në burim” apo edhe në atë për “mbulimin e shpenzimeve për dëmin mjedisor”.Nëse i hedhim një sy listës së taksave dhe gjobave që paguhen nga bizneset dhe qytetarët e Kosovës do të shohim se mes tjerash kemi:• Taksë ekologjike për automjetet e regjistruara në Kosovë.• Taksa për shfrytëzimin e resurseve natyrore që paguhen nga kompanitë qe shfrytëzojnë ujin, apo edhe kompanitë që shfrytëzojnë resurset minerare;• Taksa dhe pagesa me rastin e licencimit dhe marrjes së lejeve mjedisore nga kompanitë qe vlerësohet paraprakisht që kanë ndikime mjedisore;• Taksa për importin e produkteve të ndryshme që mundë të kenë ndikime në mjedis sikurse janë ato për import të qeseve plastike, për substancat ozonholluese dhe produkteve të ngjashme të dëmshme për mjedisin;• Taksa për hyrje me automjete në zonat e veçanta natyrore sikurse është qendra e Brezovicës;• Gjoba dhe kundërvajtje me rastin e tejkalimeve të kushteve të lejes apo edhe dëmit të shkaktuar në mjedis;• Gjoba për hedhje apo djegie të mbeturinave;• Gjoba dhe kundërvajtje për prerje ilegale të pyjeve;• Detyrime për kthimin e mjedisit ne gjendjen paraprake pas shfrytëzimit;• …dhe disa lloje tjera të taksave dhe gjobave që mblidhen në emër të mbrojtjes së mjedisit.
Pra bëhet fjalë për një buxhet vjetor që kap shifra dhjetëra milionëshe.Gjithçka do të ishte në rregull sikur këto mjete që mblidhen në emër të mjedisit të grumbulloheshin në një fond të veçantë dhe ti ktheheshin mjedisit në formën e granteve, projekteve apo subvencioneve.
Por kjo aktualisht nuk po ndodhë. Mjetet e tilla derdhen direkt në buxhetin e shtetit të Kosovës pa ndonjë destinim specifik për mbrojtje të mjedisit.
Ka shumë arsye që na obligojnë ta bëjmë një fond të veçantë për mbrojtjen e mjedisit, e me këtë rast do ti numëroj vetëm disa prej tyre:• Mjedisi i Kosovës, ka nevojë imediate që të këtë një fond të veçantë që do të mbështeste projektet për përmirësimin e gjendjes mjedisore, apo edhe të ofronte subvencione për iniciativat mjedisore;• Kosova kë bazë të mjaftueshme ligjore për ta bërë këtë fond, dhe po ashtu detyrime ligjore për ta bërë këtë;• Në Kosova tashmë ka disa forma të mbledhjes së taksave mjedisore, të cilat mundë të destinohen në një fond mjedisor;• Ekzistojnë praktika e modele të zbatimit te këtij fondi jo vetëm në Evropë por edhe në rajon, që mundë të merren si shembuj.
Andaj është koha që kjo çështje të adresohet në mënyrën e duhur dhe që Kosova të ketë një fond për mbrojtjen e mjedisit.

Raporti i Agjensisë së Mjedisit: Ekspozimi i gjatë ndaj zhurmave shkakton rreth 12 mijë viktima në vit

Ekspozimi i gjatë ndaj zhurmës mjedisore shkakton vdekje njësoj si sëmundjet e rënda vdekjeprurëse. Agjencia e mjedisit në Evropë ka regjistruar 12 mijë viktima vetëm nga ndotja akustike dhe transporti rrugor ishte një burim kryesor i zhurmës.

Në raportin më të fundit publikuar nga kjo agjenci, ndotja e mjedisit është shakatare e 13 për qind të vdekjeve në Evropë, duken shtuar mundësitë për sëmundje të tilla si kanceri dhe sëmundjet e zemrës.

I njëjti studim tregon se ndotja e ajrit për vitin e kaluar ishte “faktori kryesor i mjedisit që nxit sëmundjet” dhe ka shkaktuar më shumë se 400.000 vdekje të parakohshme çdo vit në BE.

Shumë sëmundje kronike jo vetëm që zvogëlojnë jetëgjatësinë dhe cilësinë e jetës së pacientit, ato paraqesin një problem për familjet e tyre, komunitetet dhe sistemin shëndetësor“,  u shpreh një nga studiueset Catherine Ganzleben./Përgatiti Suada Mehmetaj

Ndotja e mjedisit shkakton 13% të vdekjeve në Evropë, thotë agjencia evropiane

Foto ilustrim.

Luftimi i ndotjes së mjedisit është kyç për përmirësimin e shëndetit dhe mirëqenies së qytetarëve në Evropë, veçanërisht për grupet e ndjeshme si fëmijët, të moshuarit dhe njerëzit më të varfër, tha Agjencia Evropiane e Mjedisit (EEA).

Ndotja e mjedisit u përmend si shkaktare e 13 për qind të vdekjeve në Evropë, duke kontribuar në sëmundje jo-ngjitëse të tilla si kanceri dhe sëmundjet e zemrës, tha Agjencia.

Vlerësimi i EEA-së për shëndetin dhe mjedisin, vuri në dukje se ndotja e ajrit ishte “faktori kryesor i mjedisit që nxit sëmundjet”.

Mbi 400.000 vdekje të parakohshme çdo vit në BE janë pasojë e ndotjes së ajrit, tha agjencia me bazë në Kopenhagë, duke vënë në dukje lidhjet me sëmundjet e frymëmarrjes dhe kardiovaskulare.

Edhe zhurma në mjedis ka ndërlidhje me çështje të shumta shëndetësore, përfshirë sëmundjet e zemrës dhe madje edhe vdekjen e parakohshme.

Ekspozimi afatgjatë ndaj zhurmës mjedisore shkakton rreth 12.000 vdekje të parakohshme çdo vit në rajonin Evropian, tha agjencia, duke theksuar se transporti rrugor ishte një burim kryesor i zhurmës, transmeton DPA.

Shumë sëmundje kronike jo vetëm që zvogëlojnë jetëgjatësinë dhe cilësinë e jetës së pacientit, ato gjithashtu paraqesin një barrë për familjet e tyre, komunitetet dhe sistemin shëndetësor, tha autorja kryesore e raportit, Catherine Ganzleben.

Kjo është gjendja e mjedisit në Banjë të Malishevës

Asambleisti nga rradhët e LDK-së në komunën e Malishevës, Valon Krasniqi, ka dërguar fotografi në adresë të KALLXO.com ku shihet gjendja e mjerueshme e disa lagjeve në fshatin Banjë të kësaj komune.

Sipas Krasniqit, ai ka vizituar disa pjesë të lagjeve në Banjë, si lagjia ‘Telaku’, ‘Samadraxha’ dhe ‘Buzhala’.

Sipas tij, disa banorët në këto lagje nuk merren me bujqësi për shkak të gjendjes momentale e ka të tjerë që mendojnë seriozisht largimin nga këto pjesë, për shkak të gjendjes.

Hidrocentralet në Kosovë, funksioni i tyre dhe kërcënimi që ja bëjnë mjedisit

Kohët e fundit, ne shpesh jemi ballafaquar me kërkesën për krijimin e hidrocentraleve në shumë rajone të ndryshme të vendit tonë.
Njerëzit që jetojnë në atë rajon janë fuqimisht kundër krijimit të hidrocentraleve.
Megjithëse hidrocentralet konsiderohen si energji të rinovueshme, ato mund të shkaktojnë shumë probleme mjedisore në rajon

🆘

Hidrocentrali ka aftësinë për të gjeneruar energji elektrike pa lëshuar gazra sere por
Sidoqoftë, ai gjithashtu mund të

❌

shkaktojë kërcënime mjedisore dhe sociale,

❌

të tilla si habitati i dëmtuar i jetës së egër,

❌

dëmtimi i cilësisë së ujit,

❌

pengimi i migrimit të peshqve dhe përfitimet

❌

e zvogëluara të rekreacionit të lumenjve./greenact kosova

Raport vjetor per Gjendjen e ajrit 2019

Raporti ofron një vlerësim të bazuar në të dhënat ekzistuese nga sistemi i monitorimit të cilësisë së ajrit dhe të dhënave për emisionet nga operatorët ekonomik dhe burimet tjera të ndotjes.

Download PDF

Hidrocentralet në Kosovë, funksioni i tyre dhe kërcënimi që ja bëjnë mjedisit

Kohët e fundit, ne shpesh jemi ballafaquar me kërkesën për krijimin e hidrocentraleve në shumë rajone të ndryshme të vendit tonë.
Njerëzit që jetojnë në atë rajon janë fuqimisht kundër krijimit të hidrocentraleve.
Megjithëse hidrocentralet konsiderohen si energji të rinovueshme, ato mund të shkaktojnë shumë probleme mjedisore në rajon

Hidrocentrali ka aftësinë për të gjeneruar energji elektrike pa lëshuar gazra sere por
Sidoqoftë, ai gjithashtu mund të

shkaktojë kërcënime mjedisore dhe sociale,

të tilla si habitati i dëmtuar i jetës së egër,

dëmtimi i cilësisë së ujit,

pengimi i migrimit të peshqve dhe përfitimet

e zvogëluara të rekreacionit të lumenjve./greenact kosova

Qytetarët kërkojnë nga Ministri të tregojë “dorën e shtetit” në rastin e Kelkos-it

Të hënën me 21 shtator, një grup prej 9 qytetarëve dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile kërkuan nga Blerim Kuçi të ndal degradimin e tokës, ujit dhe natyrës në Grykën e Deçanit ku po operon kompania Kelkos Energy. 

Në këtë takim ishin përfaqësues nga organizatat që mirren me mbrojten e ambientit dhe të ujërave si Pishtarët, KOSID, Mos Ma Prek Lumbardhin, Grupi për Mbrojtjen e Ujërave dhe Mjedisit dhe banorë të afektuar nga degradimi i natyrës në fshatrat e Deçanit. 

Kelkos/Kelag është kompani austriake që po kritikohet nga aktivistët për shkak se nuk i ka përmbushur obligimet që i ka pasur pas ndërtimit të hidrocentraleve të cilat e kanë shterrur ujin e Bistricës së Deçanit. 

Kelkos Energy, kompani Austriake ka ndërtuar dhe operon me disa hidrocentrale në Parkun Kombëtar te Bjeshkëve të Nemuna të Kosovës, më saktësisht në Luginën e Deçanit, e cila eshte e mbrojtur nga Ligji për Parkun Kombëtar “Bjeshket e Nemuna”. 

Shpresa Loshaj, përfaqësuese e organiztës joqeveritare “Pishtarët” kërkoi nga ministri që sa me pare te filloj rehabilitimi dhe të përmbushen obligimet që i ka KELKOS-i para se t’i lëshohet leje ujore e mjedisore prej ministrisë së ambientit.

“Kërkojmë të plotësohen kushtet që Kelkos është dashur deri tash t’i plotësojë në bazë të obligimeve që i ka: 1. Rehabilitimi i Grykës së Deçanit; 2. Të ndërtohet bazeni akumulues ose/dhe të rehabilitohet Zalli i Rupes-me ndihme te eksperteve te pavarur. 3. Të zbatohet ligji i cili thotë që 30% e lumit duhet të lihet në rrjedhën e tij e jo të futet i tëri në gypa.4. Të permbushën të gjitha obligimet e Kelkosit ndaj komunës së Deçanit, në mënyrë retroaktive, sipas marrëveshjes kontraktuese” tha Loshaj.

Zalli i Rupës është lokacioni kryesor në Bjeshën e Deçanit që është dashur të riparohet sepse kjo kjo hapësirë eshte shfrytezuar si burim i zallit per ndertimin e Hidrocentraleve. Pas përfundimit të punes në hidrocentrale kjo zone ka mbetur e pa revitalizuar dhe paraqet rrezik per bjeshkataret. 

Ardian Ndrecaj, përfaqësues i “Grupit për Mbrojtjen e Ujërave dhe Mjedisit” tha:

“Ne rastin e Kelkosit janë bërë 4 shkelje ligjore, 1. Sipas ligjit në Kosovë hidrocentralet duhet të ipen me koncesione e ky nuk është dhënë me koncesion, 2. Vlerësimi i Ndikimit në Mjedis për këto hidrocentrale është studim që duhet të ishte bërë nga një kompani e licencuar vendore që s’është bërë në këtë rast, 3. Ministria ka dhënë pëlqim mjedisor përderisa kompania nuk i ka përmbushur kushtet e rehabilitimit të natyrës dhe 4. Kelkos është lejuar të shes rrymë pa e pas lejen mjedisore, e ligji thot që ai nuk guxon me shit rrymë pa e pas lejen mjedisore, ligji osht shumë i qartë” 

Bajram Gjocaj, banor i Bjeshkës së Deçanit spjegoi se si është ndikuar nga dëmet e shkaktuara nga Kelkosi: 

“Gropen qe ka lënë pas Kelkosi para stanit tim ka shkaktu që disa herë me ndodh që me i marrë familjen e me dalë ne shpat për shkak se gropa është mbush me ujë dhe ka pas vërshime. A ka vend ne botë qe i lë fëmijet e rrethuar me gropa e ujë”.

Arben Qorraj, banori tjetër i kësaj bjeshke tha: 

“E kam frekuentu at pjesë gati çdo të dytën ditë. Është shkatërru flora e fauna, për shkak se është ndal rrjedha e lumit. Jam shumë i zhgënjyer dhe shpresoj që këto fjalë tona nuk po hasin sot në vesh të shurdhër. “

Ministri Z.Blerim Kuqi, i cili është i njohur më këtë rast tha:

 “Çështjen e ndërtimit dhe vrazhdësinë e ndërtimit e kam shumë të qartë. Ne do të mundohemi të insisitojmë në përmirësimin e këtyre kushteve sa të mundemi. Kërkesat tuaja janë legjitime dhe kemi me u mundu me i adresu” tha Kuçi. 

Kur aktivistët pyetën se a ka qenë ministri me e pa këtë degradim ai tha:

“Nuk kam shku me e pa se më ka ardh marre se çka ka ndodh aty”, tha ai. “Por gjithashtu ju duhet ta keni të qartë që unë s’kam qenë më parë në këtë post dhe nuk jam përgjegjës për këtë degradim si dhe, duhet të punojmë t’i adresojmë këto çështje sa të mundemi sepse unë sot jam këtu, e nesër s’jam”, shtoi Kuçi.

Kuçi gjithashtu spjegoi se si lejet për ndërtimin e hidrocentraleve janë dhënë në kohën kur Kosova ka qenë në presion të arrijë obligimin që ka dhënë te partnerë ndërkombëtar që rreth 30% të rrymës së prodhuar në vend do të jetë prej burimeve të ripërtritshme. Por, ai e theksoi njëkohësisht që është i vetëdijshëm që Kosova ka shumë pak ujë.

Aktivistët ngritën shqetësimin që është e çuditshme që një investitor si Kelkos/Kelag thirret që është evropian por ka shkaktuar probleme ambientale me hidrocentrale që i ka në vendet tjera të Ballkanit dhe nuk ka faqe të internetit, as informata kontaktuese, gjë që e bën jotransparente këtë kompani dhe njerëzit që afektohen prej punës së kësaj kompanie nuk kanë ku t’i adresojnë pyetjet e tyre e të informohen për këtë biznis. 

Përfaqësuesit e KOSID në këtë takim e informuan ministrin e ambientit që rasti i Kelkosit është nën hetime nga prokuroria e Kosovës, gjë për të cilën ata janë  informuar nga Zyra e Rregullatorit të Energjisë të ciëve KOSID ju ka kërkuar informatë se sa rrymë prodhon KELKOS prej këtyre hidrocentraleve. Si pretekst se ‘janë nën hetime’ ZRrE nuk kishte dhënë qasje në informata duke e thyer kështu Ligjin për Qasje në Dokumente Publike sipas të cilit informatat duhet të jenë të hapura për publik përderisa gjykata s’ka ndonjë vendim që këto informata janë konfidenciale.

Në takimin që u mbajt në ndërtesën e Ministrisë morrën pjesë edhe Gani Berisha, Drejtor i Departamentit të Ujërave, Muhamet Malsiu, Drejtor i Departamentit për Mbrojtjen e Mjedisit, Muharrem Nitaj, zv. Ministër dhe Uran Haxha, këshilltar. Në takim mungoi drejtori i Inspektoratit të ministrisë së ambientit, departamenti që është përgjegjës për mbikqyrjen e përmbushjes së kushteve mjedisore prej operatorëve ekonomik apo personave juridik që e prishin ambientin.

Loshaj e përfundoi takimin me kërkesën që rehabilitimi i Zallit të Rupës të fillojë sa më parë në mënyrë që kjo zonë të jetë e banueshme për bjeshkatarë për verën e ardhshme.